Şantiyede bir kablo makarasını kaldırmak, yalnızca makarayı yerden almak değildir. Özellikle enerji iletim, dağıtım ve altyapı projelerinde soru genelde şudur: kablo makarası sahada nasıl kaldırılır ve bu işlem hangi ekipmanla, hangi sınırlar içinde güvenli biçimde yapılır? Burada belirleyici olan üç unsur vardır: makaranın gerçek ağırlığı, zeminin davranışı ve kullanılacak kaldırma sisteminin kapasitesi.

Yanlış yöntem seçildiğinde sorun sadece işin yavaşlaması olmaz. Flanş hasarı, tambur deformasyonu, aks kaçıklığı, kablo katmanında bozulma ve personel güvenliği riski aynı anda ortaya çıkar. Bu nedenle makara kaldırma işlemi, sıradan bir taşıma işi gibi değil, kontrollü bir saha operasyonu olarak ele alınmalıdır.

Kablo makarası sahada nasıl kaldırılır: önce yük doğru tanımlanır

Sahada en sık yapılan hata, sadece kablo etiketindeki net kablo ağırlığına bakarak karar vermektir. Oysa kaldırılan yük, yalnızca kablo değil; kablo artı makara gövdesi, mil yükü ve bazen taşıma sırasında biriken çamur veya ambalaj yüküdür. Ahşap drum ile çelik drum arasında ciddi fark olabilir. Bu yüzden kaldırma kapasitesi belirlenirken toplam brüt yük esas alınmalıdır.

Makara çapı ve genişliği de en az ağırlık kadar önemlidir. Büyük çaplı bir drum, aynı tonajdaki daha kompakt bir makaraya göre kaldırma sırasında farklı moment üretir. Özellikle hidrolik drum lifting system veya cable drum trailer seçiminde sadece tonaja değil, maksimum drum diameter ve drum width sınırlarına da bakılmalıdır.

Bir diğer kritik nokta ağırlık merkezidir. Makara düzgün sarılmadıysa veya bir tarafta eksantrik yük oluştuysa, kaldırma sırasında ani denge kaybı görülebilir. Bu durum sahada “makara hafif yalpalıyor” şeklinde fark edilir, ancak teknik olarak bu yalpalama kaldırma sistemine düzensiz yük bindirir.

Zemin, kaldırma ekipmanından daha kritik olabilir

Kablo makarası sahada nasıl kaldırılır sorusunun doğru cevabı çoğu zaman zeminden başlar. Kağıt üzerinde yeterli kapasiteye sahip bir ekipman, yumuşak dolgu zeminde güvenli çalışmayabilir. Özellikle yağmur sonrası gevşemiş altyapı sahalarında, kaldırma sırasında ayak veya teker altındaki oturma miktarı birkaç santimetreyi geçtiğinde sistem geometrisi bozulur.

Stabilize zemin, asfalt, sıkıştırılmış granüler dolgu ve doğal sert zemin aynı davranışı göstermez. Kablo drum stand veya hidrolik kaldırma sistemi kullanılacaksa, yükün zemine nasıl dağıldığı kontrol edilmelidir. Gerekirse yük dağıtıcı çelik plaka veya hardwood mat kullanılmalıdır. Bu uygulama sadece batmayı önlemez, aynı zamanda kaldırma eksenini sabit tutar.

Eğimli sahalarda risk daha yüksektir. Çok düşük eğimde bile drum kendi ekseni etrafında hareket etmeye çalışabilir. Bu nedenle kaldırmadan önce teker takozu, drum chock veya mekanik stoplama yapılmalıdır. Kaldırma ekipmanı devreye alınmadan önce makaranın yuvarlanma ihtimali tamamen ortadan kaldırılmalıdır.

Hangi ekipman hangi senaryoda uygundur?

Sahada tek bir doğru ekipman yoktur. Operasyonun tipi belirleyicidir. Eğer makara sadece kısa mesafede kaldırılacak ve ardından kablo çekimi yapılacaksa cable drum stand yeterli olabilir. Ancak makaranın hem sahada taşınması hem de çekim pozisyonuna alınması gerekiyorsa cable drum trailer veya hydraulic cable drum trailer daha uygun olur.

Küçük ve orta tonajlı makaralarda mekanik drum stand çözümleri pratik olabilir. Kurulumu hızlıdır, bakım ihtiyacı düşüktür ve kontrollü çekim için uygun bir baz sağlar. Buna karşılık yüksek tonajlı MV ve HV drum uygulamalarında hidrolik kaldırma sistemleri daha güvenli yük kontrolü sunar. Çünkü kaldırma hızı daha kontrollüdür ve iki tarafta senkron hareket sağlanabilir.

Vinç kullanımı bazı sahalarda kaçınılmazdır. Ancak vinç ile doğrudan flanştan kaldırma, çoğu drum tipi için doğru yöntem değildir. Kaldırma milinin merkez delikten geçirilmesi ve yükün mile aktarılması gerekir. Aksi halde flanş çatlaması veya göbek bölgesinde hasar oluşabilir. Özellikle ahşap drum yapılarında bu hata çok sık görülür.

Forklift de sahada kullanılan bir başka araçtır, fakat burada çatal açıklığı ve makara temas noktası dikkatle değerlendirilmelidir. Forklift ile flanşa yan yük bindirmek, drum geometrisini bozabilir. Ayrıca yüksek çaplı makaralarda görüş kısıtı ve devrilme riski de oluşur. Forklift ancak uygun ataşman, yeterli kapasite ve düz zemin varsa tercih edilmelidir.

Güvenli kaldırma adımları

Operasyon başlamadan önce makaranın etiket bilgisi doğrulanmalıdır. Etiket yoksa yaklaşık değerlerle ilerlemek yerine makara ölçüleri ve kablo tipi üzerinden hesap yapılmalıdır. Sonra kaldırma ekipmanının SWL veya WLL değeri kontrol edilir. Burada güvenlik payı bırakmadan sınır kapasitede çalışmak doğru yaklaşım değildir.

Mil seçimi ayrı bir konudur. Drum axle veya lifting shaft çapı, hem göbek deliğine uygun olmalı hem de eğilmeye karşı yeterli dayanım sağlamalıdır. Çok ince mil kullanıldığında kaldırma mümkün görünse bile dönme sırasında sehim artar. Bu da kablo çekiminde frenleme ve akış kontrolünü bozar.

Kaldırma noktaları simetrik ayarlanmalıdır. Hidrolik sistemlerde iki tarafın eş zamanlı yükselmesi gerekir. Bir taraf önce kalkıp diğer taraf yerde kalırsa göbekte burulma yükü oluşur. Bu nedenle çift silindirli sistemlerde akış dengelemesi ve operatör görüşü önemlidir.

Kaldırma hareketi kısa darbelerle değil, düşük hızda ve sürekli izlemeyle yapılmalıdır. Makara yerden birkaç santimetre kesildiğinde işlem durdurulup denge kontrol edilmelidir. Bu aşama test lift olarak düşünülmelidir. Eğer salınım, eksen kaçıklığı veya zemin oturması görülüyorsa tam kaldırmaya geçilmemelidir.

Makara hedef yüksekliğe alındığında mekanik emniyet devreye girmelidir. Sadece hidrolik basınçla yük tutmak, uzun süreli saha beklemelerinde risklidir. Kilit pimi, mekanik stop veya güvenlik sehpası gibi ikincil emniyet unsurları kullanılmalıdır.

Sık yapılan saha hataları

En yaygın hata, kapasiteyi tonaj üzerinden tek başına okumaktır. Oysa 8 ton kapasiteli bir sistem, belirli drum çapı ve kaldırma geometrisi için 8 ton taşıyabilir. Çap büyüdükçe moment artar ve pratik kapasite düşebilir. Bu yüzden katalog verileri, gerçek saha konfigürasyonuyla birlikte değerlendirilmelidir.

İkinci hata, zeminin yeterli olduğu varsayımıdır. Özellikle kanal kenarı, menhol çevresi ve yeni doldurulmuş güzergahlarda lokal çökme riski yüksektir. Kaldırma sırasında birkaç derecelik eğim bile drumın eksenden kaçmasına neden olabilir.

Üçüncü hata, operasyonu çekim ekibine bırakmaktır. Kablo çekme ekibi sahayı iyi bilir, ancak kaldırma işlemi ayrı bir mekanik disiplindir. Ağır makara kaldırma operasyonlarında mekanik ekipman bilgisi olan personelin süreçte bulunması gerekir.

Dördüncü hata ise hız baskısıdır. Şantiyede program sıkıştığında makara bazen geçici çözümlerle kaldırılmaya çalışılır. Rastgele boru, uygunsuz mil veya kapasitesi belirsiz sehpa kullanımı kısa vadede iş görüyor gibi görünse de arıza ve iş kazası ihtimalini belirgin biçimde artırır.

Ekipman seçerken hangi teknik veriler istenmeli?

Satın alma veya proje planlama aşamasında sadece “kaç ton kaldırıyor” sorusu yeterli değildir. Maksimum drum diameter, minimum ve maksimum drum width, axle diameter options, lifting stroke, hydraulic operating pressure, braking arrangement ve frame construction detayları birlikte sorulmalıdır. Eğer ekipman kablo çekimi sırasında da kullanılacaksa, kontrollü dönüş ve frenleme kabiliyeti ayrıca değerlendirilmelidir.

Yoğun saha kullanımında şasi rijitliği, kaynak kalitesi, silindir koruması ve servis erişimi de önem kazanır. Özellikle EPC ve utility projelerinde ekipmanın sadece ilk kurulumda değil, tekrar tekrar güvenli çalışması beklenir. Bu nedenle ürün seçimi teknik föy üzerinden değil, kullanım senaryosu üzerinden yapılmalıdır.

RMK Makine ve üreticinin global markası Kabloekipman.com yaklaşımında olduğu gibi, doğru çözüm çoğu zaman standart bir makine satmaktan değil, makara ölçüsü, tonaj ve saha koşuluna göre uygun konfigürasyonu belirlemekten geçer.

Şantiyede güvenli kaldırma, teorik kapasite ile pratik kapasitenin aynı şey olmadığını kabul etmekle başlar. Makaranın ağırlığını, zeminin davranışını ve ekipmanın gerçek çalışma sınırlarını birlikte değerlendirdiğinizde operasyon daha hızlı ilerler, hasar riski düşer ve kablo çekim aşaması sorunsuz başlar. Projenize özel tonaj çözümleri, teknik detaylar ve fiyat teklifi için web sitemizdeki WhatsApp hattımız üzerinden mühendislerimizle doğrudan iletişime geçebilirsiniz.