Bir orta veya yüksek gerilim kablosunda hasarın önemli bölümü, kablo çekimi sırasında dışarıdan görünmeyen zorlanmalarla başlar. Aşırı çekme kuvveti, dar bir dönüşte oluşan yüksek yan duvar basıncı veya makaranın kontrolsüz boşalması; izolasyon, ekran ve dış kılıf üzerinde proje devreye alındıktan sonra fark edilen kusurlara yol açabilir. Bu nedenle enerji kablosu döşeme işi yalnızca kabloyu güzergah boyunca ilerletmek değil, kablonun mekanik sınırlarını koruyarak kontrollü bir montaj gerçekleştirmektir.

Elektrik taahhüt firmaları, dağıtım şirketleri ve EPC yüklenicileri için doğru yöntem; kablo üreticisinin teknik verilerini, güzergah koşullarını ve çekme ekipmanının gerçek kapasitesini aynı plan içinde değerlendirmektir. Makara, çekme vinci, roller sistemi ve çekme aksesuarları birbirinden bağımsız seçildiğinde saha riski artar.

Enerji Kablosu Döşeme Öncesi Mühendislik Kontrolü

Döşeme başlamadan önce kablonun kesiti, iletken malzemesi, toplam ağırlığı, tambur uzunluğu, gerilim seviyesi ve üretici tarafından tanımlanan izin verilebilir maksimum çekme kuvveti kontrol edilmelidir. Bu değer, genel bir saha tahminiyle değil kablo datasheet’i üzerinden alınmalıdır. Özellikle alüminyum iletkenli büyük kesitli kablolarda çekme başlığı bağlantısı ve izin verilen çekme kuvveti, bakır iletkenli kablolardan farklı değerlendirilir.

Güzergahın yatay ve düşey planı incelenmeden ekipman seçimi yapılmamalıdır. Duct bank içindeki boru çapı, doluluk oranı, menhol girişleri, dönüş açıları, kot farkları ve mevcut kabloların konumu çekme direncini doğrudan etkiler. Boru içi uygulamalarda çekimden önce duct mandrel ve temizleme işlemi yapılmalı, boru içinde ezilme, çap daralması, su birikimi veya yabancı malzeme bulunmadığı doğrulanmalıdır.

Kablo güzergahı boyunca çekme kuvvetinin hangi noktada artacağı önceden hesaplanmalıdır. Uzun düz hatlarda sürtünme baskın olabilirken, köşeler ve menhol geçişleri yan duvar basıncını yükseltir. Çekme kuvveti kabul edilebilir görünse bile küçük yarıçaplı bir dönüşte kablo kılıfı üzerinde oluşan lokal basınç sınırı aşabilir. Bu nedenle yalnızca vinç tonajına bakmak yeterli değildir.

Başlangıç verileri sahada hazır olmalıdır

Saha ekibinin işe başlamadan önce erişebileceği dokümanlar; kablo datasheet’i, makara kartı, güzergah planı, çekme planı, risk değerlendirmesi ve ekipman kapasite kayıtlarıdır. Çekme lideri, izin verilen maksimum pulling tension değerini ve planlanan emniyet sınırını ekiple paylaşmalıdır. Kayıt altına alınmayan limitler, vardiya değişiminde veya farklı ekiplerin çalıştığı şantiyelerde kolayca gözden kaçabilir.

Makara Taşıma ve Pay-Off Kontrolü

Kablo makarası şantiyeye ulaştığında flanşlar, göbek, dış kılıf ve makara üzerindeki yön etiketi incelenmelidir. Makaranın taşınması sırasında flanşa darbe gelmesi veya kablo katlarının gevşemesi, çekim esnasında düzensiz boşalmaya neden olabilir. Makaralar düz zeminde, yuvarlanmaya karşı mekanik olarak emniyete alınmış şekilde depolanmalıdır.

Pay-off yönü, kablonun makaraya sarım yönüyle uyumlu olmalıdır. Makaranın ters yönde boşaltılması kablo katlarının açılmasına, kablonun makara üzerinde sıkışmasına ve ani yük artışlarına neden olabilir. Ağır makaralarda cable drum trailer veya hydraulic cable drum stand kullanımı, kontrollü kaldırma ve frenleme açısından daha uygundur.

Makara taşıma ekipmanının kapasitesi sadece makara ağırlığına göre değil, dinamik çalışma koşullarına göre seçilmelidir. Hidrolik kaldırma sisteminde iki tarafın eş zamanlı ve dengeli yükselmesi, milin doğru desteklenmesi ve zeminin taşıma gücü kontrol edilmelidir. Eğimli veya yumuşak zeminde destek ayaklarının altına uygun taban plakaları konulmadan çalışılması, makara stabilitesini olumsuz etkiler.

Pay-off freni yeterli olmalıdır; ancak aşırı frenleme de çekme vincinin yükünü gereksiz artırır. Hedef, makaranın serbestçe hızlanmasını engellemek ve kablonun sabit, kontrollü bir gerilimle açılmasını sağlamaktır. Operatör ile çekme vinci operatörü arasındaki telsiz iletişimi bu aşamada kritik bir iş kontrolüdür.

Roller Sistemi ve Dönüş Noktaları

Kablo doğrudan beton, asfalt, keskin boru ağzı veya menhol kenarı üzerinde sürüklenmemelidir. Sürtünme, dış kılıfta aşınma oluşturur ve çekme kuvvetini yükseltir. Güzergah boyunca cable feeding roller, straight cable roller ve gerekli noktalarda üçlü köşe roller kullanılmalıdır.

Roller aralığı; kablo çapı, kablo ağırlığı ve güzergahın eğimine göre belirlenmelidir. Amaç, kablonun iki roller arasında zemine temas etmesini önlemektir. Özellikle ağır MV ve HV kablolarında yetersiz roller sayısı, bazı noktalarda kablonun sarkmasına ve lokal kılıf hasarına neden olur.

Menhol, kanal ve duct girişlerinde bell mouth roller kullanılması önemlidir. Bu ekipman kablonun keskin bir kenara sürtünmesini önler ve dönüş yarıçapını korur. Menhol içindeki yön değiştiren çekimlerde manhole cable roller, kabloyu duvar ve zemin temasından uzak tutmalıdır. Rollerlerin serbest döndüğü, rulmanlarında sıkışma olmadığı ve çalışma yüzeylerinin kabloya zarar verecek çapak taşımadığı işe başlamadan kontrol edilmelidir.

Kablonun minimum bending radius değeri üretici dokümanından alınmalıdır. Bu değer; kablonun tek damarlı veya üç damarlı yapısına, iletken kesitine, ekran tasarımına ve çekim sırasında ya da çekim sonrasında uygulanmasına göre değişebilir. Sahada pratik bir göz kararı yerine, dönüş noktalarında yeterli alan ve roller geometrisi planlanmalıdır.

Çekme Vinci, Halat ve Aksesuar Uyumu

Hydraulic cable pulling winch veya cable pulling machine seçilirken nominal çekme kapasitesi tek başına karar ölçütü değildir. Vincin hassas hız kontrolü, yük altında stabil çalışması, acil durdurma fonksiyonu ve kalibre edilmiş dinamometre ile kullanılabilmesi gerekir. Çekim boyunca gerçek pulling tension değeri izlenmeli ve belirlenen sınır aşıldığında operasyon durdurulmalıdır.

Çekme halatı, swivel, cable pulling sock ve varsa pulling eye; kablonun ve vincin kapasitesiyle uyumlu bir çalışma yük limitine sahip olmalıdır. Sistemdeki en düşük çalışma yük limitine sahip parça, güvenli kapasiteyi belirler. Bu nedenle yüksek tonajlı bir vinç kullanılması, daha düşük kapasiteli bir cable grip veya swivel ile çalışıldığında güvenlik avantajı sağlamaz.

Swivel kullanımı, çekme halatındaki burulmanın kabloya aktarılmasını azaltır. Cable pulling sock ise kablo dış çapına ve çekme yöntemine uygun seçilmelidir. Örgü yapının kablo üzerinde doğru uzunlukta oturması, bağlantı noktasının bantlama ve mekanik emniyet açısından kontrol edilmesi gerekir. Çekme çorabının kablo kılıfına zarar vermeden yeterli kavrama sağlaması, ürün boyutundan çok doğru montaja bağlıdır.

Çekim hızı sabit tutulmalıdır. Ani hızlanmalar, dur-kalklar ve vincin kapasite sınırına yakın zorlanması dinamik yük oluşturur. Özellikle uzun hatlarda operatör, çekim kuvvetindeki olağandışı değişimi bir uyarı olarak değerlendirmelidir. Yük artışı; roller sıkışması, kablonun bir dönüşte takılması, makara freninin aşırı sıkılması veya duct içindeki engel gibi nedenlerden kaynaklanabilir.

Saha Güvenliği ve Kalite Kayıtları

Enerji kablosu döşeme operasyonunda çekme hattının önünde ve gerilmiş halatın yakınında personel bulunmamalıdır. Halat, soket veya bağlantı elemanı arızasında oluşabilecek geri tepme alanı önceden belirlenmeli ve erişim kısıtlanmalıdır. Tüm ekip, acil durdurma komutunu ve tek bir komuta dayalı haberleşme düzenini bilmelidir.

Çekim sırasında kablo dış kılıfı görsel olarak izlenmelidir. Ezilme, çizik, yırtık, anormal ovalleşme veya ekran teli izleri görülürse çekim durdurulmalı; sorunlu bölüm işaretlenmeli ve teknik değerlendirme yapılmalıdır. Hasarlı kılıfın yalnızca saha bandıyla kapatılması, özellikle yer altı enerji altyapılarında kabul edilebilir bir kalite yaklaşımı değildir.

Çekim tamamlandığında makara metrajı, çekme başlangıç ve bitiş noktaları, maksimum kaydedilen çekme kuvveti, kullanılan ekipmanlar ve gözlenen uygunsuzluklar kayıt altına alınmalıdır. Sonrasında kablo uçları neme karşı kapatılmalı, faz tanımları korunmalı ve test prosedürleri proje spesifikasyonuna göre planlanmalıdır. Kablo güzergahındaki son düzenleme yapılmadan önce minimum bükülme yarıçapının korunduğu tekrar kontrol edilmelidir.

RMK Makine tarafından üretilen cable drum trailer, hydraulic cable drum stand, cable roller ve pulling equipment gruplarında seçim yapılırken; makara çapı, makara ağırlığı, kablo çapı, çekme tonajı ve güzergah geometrisi birlikte değerlendirilmelidir. Doğru ekipman kombinasyonu, yalnızca operasyon süresini kısaltmaz; kablonun mekanik bütünlüğünü koruyarak yeniden işçilik ve arıza riskini de azaltır.

Sahada en doğru uygulama, çekim başladıktan sonra sorun çözmeye çalışmak değil; ilk metre açılmadan önce makara, roller, vinç ve bağlantı elemanlarının aynı çekme planına göre doğrulandığı uygulamadır. Bu disiplin, büyük kesitli enerji kablolarında kaliteyi doğrudan belirler.