Dar alanda kablo serme nasıl yapılır sorusunun doğru cevabı, kabloyu yalnızca çekme makinesine bağlamak değildir. Menhol girişleri, dar koridorlar, mevcut altyapı geçişleri ve keskin dönüşler bulunan güzergâhlarda kablonun izin verilen çekme kuvveti, minimum bükülme yarıçapı ve yan duvar basıncı birlikte yönetilmelidir. Saha planı yapılmadan başlayan çekim, dış kılıf hasarı, iletken deformasyonu veya çekimin yarıda kalmasıyla sonuçlanabilir.

Dar alan uygulamalarında en büyük sorun genellikle uzun mesafe değil, yön değişimleridir. Kablo köşede dönerken çekme kuvveti kabloya eşit dağılmaz ve yan duvar basıncı yükselir. Bu nedenle ekipman seçimi, çekme yönü ve operatör koordinasyonu aynı iş planı içinde değerlendirilmelidir.

1. Güzergâhı çekimden önce ölçün ve sınıflandırın

İlk adım, kablo güzergâhının fiziksel olarak kontrol edilmesidir. Kanal, boru, kablo tavası, galeri veya menhol içindeki net geçiş ölçüleri alınmalıdır. Ölçüm sadece genişliği kapsamaz; serbest yükseklik, dönüş açısı, kot farkı, boru ağızlarının durumu ve mevcut kabloların konumu da kaydedilmelidir.

Kablo çapı ile geçiş alanı arasındaki ilişki kritik önemdedir. Kablonun makaradan açılırken ve köşeden dönerken geçici olarak daha geniş bir çalışma alanına ihtiyacı olur. Özellikle orta gerilim ve yüksek gerilim kablolarında minimum bükülme yarıçapı, üretici teknik föyünde belirtilen değerin altına düşürülmemelidir. Bu yarıçap, kablonun yapısına ve çekim esnasındaki duruma göre değişebilir; sabit tesis ve çekim koşulu için verilen değerler birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Boru içi çekimlerde boru hattı mandrel ve uygun çaplı temizleme ekipmanı ile kontrol edilmelidir. İçeride harç, taş, deformasyon veya su birikintisi bulunması, çekme direncini beklenmedik biçimde artırabilir. Menhol içindeki çıkış ağzında ise keskin kenar, kırık beton ve çapak bulunmamalıdır.

2. Kablo makarasını çekme ekseniyle hizalayın

Dar alanlardaki birçok hasar, makara konumunun yanlış seçilmesiyle başlar. Kablo makarası, mümkün olduğunca ilk yönlendirme makarası ve çekim ekseniyle hizalanmalıdır. Makaradan kablonun çapraz açıyla çıkması, flanşa sürtünme yaratır ve kabloda torsiyon oluşmasına neden olabilir.

Kablo makarası taşıma römorku veya cable drum stand, makara ağırlığını güvenle taşıyacak tonajda seçilmelidir. Makara mili, yataklama noktaları ve kaldırma sistemi, tamburun eksenden kaçmadan serbest dönmesini sağlamalıdır. Hidrolik kaldırma sistemlerinde iki tarafın dengeli kaldırılması önemlidir; eğik duran makara, kabloyu tek flanşa doğru yürütür.

Kablo, makaranın üstünden mi altından mı alınacak sorusu proje koşuluna göre yanıtlanmalıdır. Çoğu yer altı kablo çekiminde üstten çözme, kablonun kontrolünü kolaylaştırır. Ancak makara çıkışı, ilk roller yüksekliği ve sahadaki engeller birlikte değerlendirilmeden genel bir tercih yapılmamalıdır.

3. Çekme kuvvetini kabloya göre belirleyin

Çekme makinesi kapasitesi, kablonun izin verilen maksimum çekme kuvvetini aşacak şekilde kullanılmamalıdır. Makinenin yüksek tonajlı olması güvenli çekim anlamına gelmez; kontrollü hız, ayarlanabilir çekme kuvveti ve kalibrasyonu doğrulanmış dinamometre daha belirleyicidir.

İzin verilen çekme kuvveti kablo üreticisinin verilerine göre hesaplanır. Kuvvetin iletken üzerinden mi, çekme çorabı üzerinden mi veya özel çekme başlığıyla mı aktarılacağı bu değeri doğrudan etkiler. Çok damarlı kablolarda tüm iletkenlerin çekme başlığı içinde doğru biçimde bağlanması gerekir. Yalnızca dış kılıftan kuvvet aktarımı, ağır kablolarda sınırlı koşullarda uygulanabilir ve üretici onayı gerektirir.

Hidrolik cable pulling winch üzerinde ayarlanabilir kuvvet limiti kullanılmalıdır. Çekim boyunca operatör, anlık yük değerini takip etmeli; yükte ani artış görülürse işlemi durdurmalıdır. Ani yük artışı çoğu zaman köşede sıkışma, boru içi engel, yetersiz roller dizilimi veya makara freninin gereğinden fazla sıkı olmasına işaret eder. Kuvveti artırarak sorunu bastırmak yerine mekanik nedeni tespit etmek gerekir.

4. Köşe ve dönüşlerde doğru roller dizilimini kurun

Dar alanda kablo serme işleminin en hassas noktası köşe geçişidir. Düz cable roller, doğrusal bölümlerde kablonun zemine sürtünmesini önler; yön değişimlerinde ise corner cable roller veya üçlü köşe makarası kullanılmalıdır. Tek bir küçük makaradan yapılan sert dönüş, kablo dış kılıfında ezilme ve lokal bükülme riski oluşturur.

Roller çapı ve düzeni, kablonun minimum bükülme yarıçapını korumalıdır. Dar açılı dönüşlerde birden fazla köşe makarası kullanılarak dönüş yarıçapı büyütülebilir. Kablonun roller üzerinden kaymadan, flanşa veya şasiye temas etmeden ilerlediği çekim öncesinde kontrol edilmelidir.

Yan duvar basıncı, çekme kuvveti yükseldikçe ve dönüş yarıçapı küçüldükçe artar. Basitleştirilmiş değerlendirmede yan duvar basıncı, köşedeki kablo çekme kuvvetinin dönüş yarıçapına bölünmesiyle ilişkilidir. Bu nedenle yüksek çekme yükü ile dar yarıçapın bir araya gelmesi, uzun düz hatlardan daha büyük bir risk yaratır. Gerekirse çekim yönü tersine çevrilmeli, ara çekim noktası kurulmalı veya güzergâh segmentlere ayrılmalıdır.

5. Boru ve menhol ağızlarını koruyun

Boru girişlerinde bell mouth roller kullanılması, kablonun keskin boru ağzına sürtmesini önler. Bu ekipman özellikle HDPE boru, beton kanal ve menhol çıkışlarında kılıf bütünlüğünün korunmasına yardımcı olur. Bell mouth roller seçilirken boru çapı, kablo dış çapı ve giriş geometrisi dikkate alınmalıdır.

Menhol içinde kablo zeminden değil, mümkün olduğunca roller üzerinden ilerletilmelidir. Su, çamur veya ince agrega bulunan zeminlerde kablo kılıfı aşınabilir. Mevcut kablolarla kesişim varsa mekanik temas ihtimali ayrıca değerlendirilmelidir. Enerjili tesislerde çalışma izni, izolasyon prosedürleri ve işletme kurallarına uyum saha sorumlusunun kontrolünde olmalıdır.

6. Çekme aksesuarlarını yük yoluna uygun seçin

Cable pulling sock, cable grip, swivel ve çekme halatı tek bir sistem olarak değerlendirilmelidir. Çekme çorabının nominal kapasitesi, kablo çap aralığı ve kavrama boyu kontrol edilmelidir. Çorap kablo üzerine doğru yönde takılmalı, üretici tavsiyesine göre yeterli bindirme mesafesi sağlanmalıdır.

Swivel kullanımı, kablonun çekim sırasında dönmesini ve torsiyon biriktirmesini azaltır. Ancak swivel, çekme başlığı ile halat arasındaki uygun noktada bulunmalıdır. Uygunsuz bağlantı düzeni, aksesuarların birbirine çarpmasına veya menhol ağzında takılmasına neden olabilir. Tüm mapalar, kilitler ve bağlantı elemanları çalışma yük limitine göre seçilmeli; görsel kontrolden geçmemiş ekipman kullanılmamalıdır.

Sürtünmenin yüksek olduğu boru içi çekimlerde kablo üreticisinin onayladığı kaydırıcı kullanılabilir. Kaydırıcı, çekme kuvvetini düşürmeye yardımcı olur fakat borudaki fiziksel engeli ortadan kaldırmaz. Aşırı kaydırıcı kullanımı da menhol içi çalışma alanını kayganlaştırarak ekip güvenliğini olumsuz etkileyebilir.

7. Hızı düşük, iletişimi sürekli tutun

Dar alan çekimlerinde yüksek hız operasyon süresini anlamlı biçimde azaltmaz; buna karşılık operatörün yük değişimini fark etmesini zorlaştırır. Başlangıçta düşük hızla ilerlenmeli, kablonun roller üzerinde stabil hareket ettiği doğrulandıktan sonra kontrollü hız korunmalıdır. Kablo makarasında görevli personel ile çekme makinesi operatörü arasında kesintisiz telsiz iletişimi kurulmalıdır.

Her çekimde tek bir saha sorumlusu durdurma komutu vermeye yetkili olmalıdır. Standart komutlar önceden belirlenmeli ve tüm ekip tarafından anlaşılmalıdır. Makara yakınında, köşe rollerlerinde ve menhol içinde çalışan personel; sıkışma noktalarından, hareketli halattan ve dönen tamburdan güvenli mesafede durmalıdır.

8. Çekim sonrası kontrolü teslimat kriteri yapın

Kablo hedef noktaya ulaştığında işlem tamamlanmış sayılmaz. Kablo dış kılıfı görsel olarak kontrol edilmeli; gerekli projelerde sheath test uygulanmalıdır. Faz sıralaması, kablo etiketleri, bırakılan servis payı ve sonlandırma için ayrılan bükülme alanı da doğrulanmalıdır.

Kullanılan çekme kuvveti kayıtları, güzergâh bilgisi ve varsa karşılaşılan engeller şantiye dosyasına işlenmelidir. Bu kayıtlar, aynı hatta yapılacak ek devre çekimlerinde ve gelecekteki bakım çalışmalarında faydalı olur. RMK Makine gibi kablo döşeme ekipmanı üreticileriyle ekipman kapasitesi değerlendirilirken, yalnızca makinenin çekiş gücünü değil; makara tonajını, roller geometrisini ve tüm çekim sisteminin saha uyumunu birlikte ele almak gerekir.

Dar alan kablo çekiminde güvenli sonuç, kuvvet uygulamakla değil kuvveti doğru yönlendirmekle elde edilir. Güzergâhı önceden ölçen, dönüşleri roller ile yöneten ve çekme yükünü kayıt altında tutan ekipler; hem kablo hasarını hem de plansız saha kayıplarını belirgin biçimde azaltır.