Bir cable pulling sock, çekme halatına bağlanan basit bir tel örgü parçası olarak değerlendirilmemelidir. Yanlış çap aralığı, yetersiz örgü boyu veya uygunsuz göz bağlantısı; kablo dış kılıfında ezilme, çorabın kayması, çekme hattının durması ve ekipman hasarıyla sonuçlanabilir. Bu nedenle kablo çekme çorabı nasıl seçilir sorusunun cevabı yalnızca kablo çapına bakılarak verilmez; çekme kuvveti, kablo konstrüksiyonu, güzergâh ve bağlantı düzeni birlikte incelenmelidir.

Özellikle orta gerilim, yüksek gerilim, telekom ve enerji altyapısı projelerinde cable pulling sock seçimi; kablo çekme vinci, swivel, kablo makaraları ve güzergâh üzerindeki roller sisteminin oluşturduğu bütün çekme operasyonunun bir parçasıdır. Çorabın görevi, çekme yükünü kablo dış yüzeyine kontrollü biçimde dağıtmak ve kablo ucunda lokal gerilme oluşturmadan güvenli bir çekme bağlantısı sağlamaktır.

Kablo çekme çorabı seçimi hangi verilere dayanır?

Doğru seçim için sahadan alınacak ilk veri kablonun gerçek dış çapıdır. Katalogdaki nominal çap, özellikle kalın dış kılıflı enerji kablolarında veya üretici toleranslarında tek başına yeterli olmayabilir. Ölçüm, kablonun dış kılıfı üzerinden yapılmalı; ovalite, ek koruyucu katmanlar ve varsa kablo ucu hazırlığı dikkate alınmalıdır.

İkinci temel veri, hesaplanan veya çekme vinci üzerinden izlenen maksimum pulling tension değeridir. Bu değer, çorabın kapasitesinden düşük olmalıdır; ancak değerlendirme yalnızca nominal kopma yükü üzerinden yapılmamalıdır. Üreticinin belirttiği çalışma yükü limiti (WLL), izin verilen kullanım şekli ve güvenlik katsayısı esas alınmalıdır. Her cable grip için aynı kapasite veya aynı emniyet yaklaşımı geçerli değildir.

Güzergâhın düz veya çok dönüşlü olması da seçimi doğrudan etkiler. Uzun düz hatlarda sürtünme, menhol geçişlerinde yön değişimi, boru ağzındaki sürtünme ve köşelerdeki yan duvar basıncı çekme yükünü artırır. Çekme çorabı bu yükün tamamını taşırken kablo yüzeyinde yeterli tutunmayı korumalıdır.

1. Kablo dış çapı ve çorabın çalışma aralığı

Cable pulling sock ürünleri belirli bir çap aralığında çalışacak şekilde üretilir. Örgü, çekme altında daralarak kabloyu kavrar. Çap aralığı çok geniş seçildiğinde çorap kabloyu yeterince sıkmaz ve kayma riski oluşur. Çok dar seçildiğinde ise çorabı kabloya geçirmek zorlaşır, dış kılıf üzerinde aşırı radyal basınç oluşabilir ve örgü kullanım sırasında uygun davranmayabilir.

En güvenli yaklaşım, kablo dış çapının çorabın üretici tarafından belirtilen çalışma aralığının orta bölümüne yakın olmasıdır. Kablo çapı aralığın alt veya üst sınırına çok yakınsa, aynı nominal kapasitedeki bir sonraki uygun model karşılaştırılmalıdır. Bu karar, özellikle PE veya yumuşak PVC dış kılıflı kablolarda daha dikkatli verilmelidir.

Kablo yüzeyinde su, çamur, yağ veya yoğun çekme lubrikantı bulunuyorsa tutunma karakteri değişir. Lubrikant boru içindeki sürtünmeyi düşürmek için gerekli olabilir; fakat çorabın kavrama bölgesine gereğinden fazla taşınması kayma olasılığını artırabilir. Montajdan önce çorabın kavrayacağı kablo bölgesi temiz ve hasarsız olmalıdır.

2. Çekme kuvveti ve kapasite doğrulaması

Çekme kuvveti, kablo ağırlığı ile sınırlı değildir. Boru içindeki sürtünme, kablo makarasından açılma direnci, güzergâh eğimleri, bell mouth roller kullanımı, hat üzerindeki dönüşler ve kablo tamburunun fren ayarı toplam kuvveti değiştirir. Bu nedenle çorap kapasitesi, yalnızca geçmiş projelerde kullanılan benzer bir ürünün kapasitesine göre belirlenmemelidir.

Çekme planında maksimum gerilim kablo üreticisinin izin verdiği çekme kuvvetiyle karşılaştırılmalıdır. Ardından cable pulling sock, swivel, çekme halatı, halat soketi ve kablo çekme makinesinin tümü aynı yük zinciri içinde değerlendirilmelidir. Sistemde en düşük WLL değerine sahip eleman, operasyonun izin verilebilir yük sınırını belirler.

Dinamik yükler ayrıca göz önünde tutulmalıdır. Vinci ani durdurmak, halatta boşluk oluşturup tekrar yüklemek veya kablo makarasının düzensiz dönmesi kısa süreli yük artışlarına neden olabilir. Sabit hızda, kontrollü çekme ve çekme kuvvetinin sürekli izlenmesi; çorabın ve kablonun korunmasında ürün kapasitesi kadar etkilidir.

3. Örgü uzunluğu ve kavrama boyu

Çorabın kablo üzerinde çalışacak örgü boyu, tutma kapasitesini etkileyen ana unsurlardan biridir. Yük, daha uzun bir örgü alanına dağıtıldığında kablo dış kılıfındaki lokal basınç azalır. Kısa örgülü ürünler dar alanlarda pratik olabilir; ancak yüksek çekme kuvveti, büyük kablo çapı veya hassas dış kılıf koşullarında yeterli kavrama uzunluğu mutlaka doğrulanmalıdır.

Çorabı kablo ucuna takarken örgü tamamen açılmalı, kablo çorap içine yeterli mesafede ilerletilmeli ve örgü kablo çevresine düzgün yerleştirilmelidir. Burulmuş, katlanmış veya bir noktada toplanmış tel örgü, yükü eşit dağıtmaz. Çorabın giriş ucuna yapılan bantlama, yalnızca örgünün takılmasını ve dış engellere sürtünmesini azaltmak için uygulanmalıdır. Bant, mekanik taşıyıcı bağlantı olarak kabul edilmemelidir.

4. Göz tipi ve bağlantı geometrisi

Çekme çorapları tek gözlü, çift gözlü, açık uçlu, kapalı uçlu veya özel bağlantı düzenleriyle sunulabilir. Seçim, kablo ucunun erişilebilirliğine ve çekme metoduna bağlıdır. Kablo ucu serbestse kapalı uçlu tipler pratik bir çözüm sağlar. Kablo üzerinde konnektör, ek parçası veya sökülmesi mümkün olmayan bir uç varsa, açık uçlu veya bağlamalı tipler değerlendirilmelidir.

Çorabın pulling eye bağlantısı, çekme halatına doğrudan ve uygunsuz bir mapayla bağlanmamalıdır. Bağlantı eksenindeki açılar büyüdükçe göz üzerinde ilave gerilme oluşur. Kablo ile halat arasına uygun kapasitede bir swivel yerleştirilmesi, halatın veya kablonun dönmesinden kaynaklanan torsiyonun çoraba aktarılmasını azaltır.

Çift gözlü modeller, bazı kaldırma ve yönlendirme düzenlerinde yükün paylaşılmasına yardımcı olabilir. Buna karşın, iki gözün eşit olmayan açıyla yüklenmesi istenmeyen gerilme dağılımı yaratabilir. Bağlantı şekli, sahadaki gerçek çekme eksenine göre kurulmalıdır.

5. Malzeme, kılıf uyumu ve çevresel koşullar

Galvanizli çelik tel örgü, genel saha kullanımı için yaygın bir çözümdür. Nemli ortam, kıyı sahası, uzun süreli depolama veya daha yüksek korozyon riski bulunan uygulamalarda paslanmaz çelik seçenekleri avantaj sağlayabilir. Burada karar yalnızca korozyon direncine göre verilmemelidir; tel çapı, esneklik, ürün ağırlığı ve üreticinin kapasite verisi birlikte incelenmelidir.

Dış kılıf hassasiyeti de önemlidir. XLPE, PVC, PE, kurşun kılıflı kablolar veya özel haberleşme kabloları aynı yüzey dayanımına sahip değildir. Fiber optik kablolar için ise kablo üreticisinin çekme metodu, izin verilen gerilim ve onaylı grip tipi esas alınmalıdır. Enerji kablosunda kullanılan standart bir çorabın fiber kablo için uygun olduğu varsayılmamalıdır.

Şantiye ortamında çorabın tel örgüsü; keskin kenarlar, boru ağzındaki çapaklar, beton kırıntıları ve menhol içindeki metal parçalarla temas edebilir. Bell mouth roller, giriş ağızlarında kablo ve çorap üzerindeki sürtünmeyi kontrol etmeye yardımcı olur. Güzergâhtaki roller aralıkları doğru kurulmadığında kablo zemine sürtünür ve çekme kuvveti gereksiz şekilde yükselir.

Montaj öncesi kontrol ve kullanım disiplini

Her çekimden önce çorabın tel örgüsü görsel olarak kontrol edilmelidir. Kopmuş teller, ezilmiş örgü, açılmış dikişler, deformasyona uğramış gözler veya belirgin korozyon, ürünün hizmet dışı bırakılmasını gerektirir. Hasarlı bir çorabı bantla veya ilave tel sarımıyla onarmak güvenli bir saha uygulaması değildir.

Çekme sırasında kablo ucu, çorap ve swivel hattı mümkün olduğunca aynı eksende tutulmalıdır. Çorap menhol kapağı, boru ağzı veya keskin bir köşeye takıldığında vinç zorlanmamalıdır. Operasyon durdurulmalı, takılma noktası giderilmeli ve çorabın deformasyonu yeniden kontrol edilmelidir.

Bir diğer kritik nokta, cable pulling sock’un kaldırma ekipmanı yerine kullanılmamasıdır. Ürün veri sayfasında açıkça belirtilmedikçe çekme çorabı, kablo tamburunu kaldırmak veya askıda yük taşımak amacıyla kullanılmamalıdır. Çekme, kaldırma ve yönlendirme ekipmanlarının görevleri birbirinden ayrılmalıdır.

Satın alma aşamasında kablo dış çapı, maksimum çekme kuvveti, kablo tipi, çekme yönü, güzergâh bilgisi ve istenen göz tipi birlikte paylaşılmalıdır. Bu veriler, sahada deneme-yanılma yerine doğru cable pulling sock ve bağlantı ekipmanının teknik olarak eşleştirilmesini sağlar.