Bir telekom şebekesinde 144 fiberli dış ortam kablosunun iki menhol arasında çekilmesi, ekipman seçiminin doğrudan işçilik süresini ve kablo bütünlüğünü etkilediği tipik bir telekom saha ekipmanı kullanım örneğidir. Güzergâh kısa görünse bile kablo makarasının kontrolsüz dönmesi, keskin kanal girişleri, yetersiz roller yerleşimi veya çekme kuvvetinin izlenmemesi; dış kılıfta ezilme, fiberlerde mikro bükülme ve ek işçilik riski oluşturabilir.

Bu uygulamada amaç yalnızca kabloyu bir noktadan diğerine ulaştırmak değildir. Kablo üreticisinin izin verdiği maksimum çekme kuvvetini, minimum bükülme yarıçapını ve menhol içindeki çalışma güvenliğini koruyarak kontrollü bir çekim gerçekleştirmektir. Bu nedenle reel trailer, cable pulling winch, cable rollers, manhole rollers, cable pulling sock ve swivel birlikte değerlendirilmelidir.

Uygulama senaryosu: Menhol arası fiber optik kablo çekimi

Örnek uygulamada 1.000 metre uzunluğunda, PE dış kılıflı ve zırhlı olmayan bir fiber optik kablonun mevcut HDPE duct hattına çekildiği kabul edilebilir. Hat üzerinde iki menhol, bir yön değişimi ve yol seviyesinde sınırlı çalışma alanı bulunur. Kablo, sevk makarası üzerinde şantiyeye gelir ve kablo serimi başlangıç menholünden yapılır.

Kablo tamburunun kapasitesi, kablonun toplam ağırlığı ve tambur flanş çapı ilk değerlendirme kalemleridir. Tamburun reel trailer üzerinde kaldırılması sırasında taşıma kapasitesinin yalnızca kablo ağırlığına göre seçilmesi yeterli değildir. Tambur çapı, genişliği, mil çapı ve yükün dingil üzerindeki dağılımı da kontrol edilmelidir. Özellikle büyük çaplı fiber veya hibrit enerji-telekom kablolarında tamburun eksenden kaçık yerleştirilmesi, serim sırasında titreşim ve düzensiz dönüş oluşturur.

Kablo makarası, kablonun tambur üzerindeki sarım yönüne göre konumlandırılmalıdır. Kablo üstten çözülmeli, makaradan çıkış doğrultusu mümkün olduğunca duct girişine paralel olmalıdır. Kablonun makaradan alttan çözülmesi, zemine sürtünme ve ani açı değişimleri nedeniyle tercih edilmez. Trailer üzerindeki fren sistemi, tamburun serbest dönmesini engelleyecek ancak çekme kuvvetini gereksiz artırmayacak şekilde ayarlanmalıdır.

Telekom saha ekipmanı kullanım örneğinde ekipman dizilimi

Doğru ekipman dizilimi, kablonun özellikle ilk 20-30 metresinde oluşabilecek sürtünme yükünü azaltır. Kablo tamburu ile ilk menhol arasındaki açık güzergâhta straight cable roller kullanılması gerekir. Roller sayısı, zemin profiline ve kablonun güzergâhta temas edebileceği noktalara göre belirlenir. Kablo zeminde sürüklenmemeli, asfalt kenarı, bordür veya metal kapak gibi yüzeylere temas etmemelidir.

Yön değişiminin bulunduğu noktada corner cable roller veya üçlü köşe makarası kullanılır. Tek bir roller, kabloyu keskin açıyla yönlendirmek için yeterli olmayabilir. Üçlü köşe düzeni, kablonun açı boyunca daha geniş bir yüzeye dağıtılarak dönmesini sağlar. Bu yaklaşım dış kılıf üzerindeki lokal basıncı düşürür ve kablonun roller üzerinden kaçma riskini azaltır.

Menhol girişlerinde bell mouth roller kullanılması, duct ağzındaki keskin kenarların etkisini sınırlar. Özellikle eski altyapılarda duct girişinde kırık beton, çapaklı boru ağzı veya hizasız kanal bağlantısı görülebilir. Bell mouth roller, kablonun bu geçiş noktasına doğrudan temas etmesini önler. Menhol içinde ise manhole cable roller, kablonun tabana veya duvara sürtünmeden yönlendirilmesini sağlar.

Çekme başında cable pulling sock tercih edilir. Sock uzunluğu ve çalışma kapasitesi, kablo çapına ve üretici verisindeki izin verilen çekme kuvvetine uygun olmalıdır. Sock kablo üzerine doğru yönde ve yeterli bindirme boyunda geçirilmelidir. Yetersiz sıkma boyu, çekme sırasında sock’un sıyrılmasına neden olabilir. Kablo ile çekme halatı arasına swivel bağlanması da gerekir. Swivel, halatın burulmasını kabloya aktarmadan dönmesine yardımcı olur.

Çekme kuvveti ve yan basınç nasıl kontrol edilir?

Fiber optik kablo çekiminde en kritik parametrelerden biri çekme kuvvetidir. Her kablonun üretici teknik föyünde kısa süreli kurulum çekme kuvveti belirtilir. Sahadaki hedef, bu üst sınıra yaklaşmak değil, güzergâh koşullarına göre mümkün olan en düşük ve stabil çekme kuvvetiyle çalışmaktır.

Hydraulic cable pulling winch veya uygun kapasiteli cable pulling winch, çekme kuvveti göstergesiyle kullanılmalıdır. Operatör sadece kablonun hareket ettiğini değil, kuvvetin nasıl değiştiğini de takip etmelidir. Kuvvette ani yükselme; duct içinde ezilme, yabancı cisim, kanal daralması, kablo sıkışması veya roller hizasızlığına işaret edebilir. Böyle bir durumda çekime devam etmek yerine sistem durdurulmalı, sorunlu bölüm kontrol edilmelidir.

Yön değiştiren duct güzergâhlarında yan duvar basıncı da dikkate alınmalıdır. Bu değer, çekme kuvvetinin dönüş yarıçapı ile ilişkisi üzerinden değerlendirilir. Basit yaklaşımda yan basınç, çekme kuvvetinin dönüş yarıçapına bölünmesiyle artar. Küçük yarıçaplı bir dönüşte kabul edilebilir görünen çekme kuvveti, kablo dış kılıfında yüksek lokal basınca dönüşebilir. Bu nedenle keskin dönüşlerde daha büyük çaplı corner roller, uygun radius ve gerekirse çekim segmentlerinin bölünmesi tercih edilir.

Kablonun minimum bükülme yarıçapı iki farklı durumda incelenmelidir: çekim esnasında ve çekim tamamlandıktan sonra. Çekim sırasında izin verilen yarıçap çoğu kabloda daha büyüktür. Kablo menhol içerisinde depolanırken, ek payı bırakılırken veya rack sistemine alınırken bu sınıra tekrar uyulmalıdır. Menhol içine fazla kabloyu küçük halka halinde sıkıştırmak, sonradan yapılacak OTDR ölçümlerinde kayıp artışı olarak görülebilir.

Sahadaki görev dağılımı ve haberleşme düzeni

Kablo çekimi tek bir winch operatörüyle yönetilebilecek bir iş değildir. Tambur yanında makarayı izleyen bir personel, güzergâh ve roller hattını kontrol eden saha ekibi, başlangıç ve bitiş menhollerinde görevli çalışanlar bulunmalıdır. Operatör ile ekip arasındaki haberleşme çekim başlamadan önce belirlenmelidir. Telsiz kullanılıyorsa komutların kısa ve standart olması gerekir: başlat, yavaşla, dur, geri al ve acil dur gibi ifadeler yeterlidir.

Tambur yanında görevli personel, kablo katmanlarının düzgün açılıp açılmadığını takip eder. Kablo makara flanşına dayanıyorsa veya alt sarım katmanına sıkışıyorsa winch çekimi durdurulmalıdır. Çekme kuvvetini artırarak bu sorunu aşmaya çalışmak, kabloyu ve tambur sarımını zorlar.

Menhol içindeki ekip ise kablo girişini, roller hareketini ve çekme başının duct çıkışını izler. Çekme başı menhole ulaştığında ani yük boşalması yaşanabilir. Bu aşamada winch kontrollü yavaşlatılmalı, kablo ucunun menhol içine sert biçimde girmesi önlenmelidir. Açık menhol çevresinde bariyerleme yapılması ve çalışma alanının araç trafiğinden ayrılması da temel saha disiplinidir.

Çekim öncesi kontroller operasyon kaybını azaltır

Çekimden önce duct hattında mandrel ve rope kontrolü yapılmalıdır. Mandrel geçmiyorsa kablo çekimine başlanmamalıdır. Duct içinde su, çamur veya yabancı malzeme bulunması sürtünmeyi artırır ve kablo kılıfına zarar verebilir. Gerekli durumlarda duct temizleme işlemi, uygun fırça ve çekme halatıyla tamamlanmalıdır.

Kablo tamburu teslim alındığında flanş hasarı, sarımın düzgünlüğü, kablo ucu koruması ve tambur etiketindeki uzunluk bilgisi incelenmelidir. Tambur üzerinde görülen ezilme veya taşıma sırasında oluşmuş flanş kırığı, serimden önce kayıt altına alınmalıdır. Bu kontrol, sahada ortaya çıkan bir hasarın lojistik kaynaklı mı yoksa çekim sırasında mı oluştuğunu değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Winch halatı, pulling sock, swivel ve bağlantı elemanlarının çalışma kapasitesi sistemdeki en düşük kapasiteye göre değerlendirilmelidir. Yüksek kapasiteli bir winch kullanılması, düşük kapasiteli bir swivel veya aşınmış bir sock kullanımını güvenli hale getirmez. Bağlantı noktalarında emniyet pimi, kilit mekanizması ve aşınma kontrolü yapılmalıdır.

Çekim sonrası test ve kablo yönetimi

Kablo duct içinde hedef noktaya ulaştıktan sonra yeterli ek payı bırakılmalıdır. Bu pay, projedeki splice closure konumu, rack düzeni ve ileride yapılabilecek bakım işlemleri dikkate alınarak hesaplanır. Gereğinden fazla kabloyu menhol içine sıkıştırmak da gereğinden az pay bırakmak kadar sorunludur.

Çekim tamamlandıktan sonra kablo güzergâhı görsel olarak kontrol edilmeli, menhol girişlerinde dış kılıf hasarı aranmalıdır. Fiber optik hatlarda OTDR ve insertion loss testleri, ek ve terminasyon işlemlerine göre uygun aşamada yapılmalıdır. Test sonuçları kablo güzergâhı, tambur numarası ve ek noktalarıyla birlikte kayıt altına alınmalıdır.

Saha ekipmanının temizliği de operasyonun devamlılığı açısından önemlidir. Roller yataklarında toprak ve taş birikmesi sonraki çekimde dönme direncini artırabilir. Reel trailer üzerindeki hidrolik bağlantılar, fren mekanizması ve kaldırma kolları periyodik olarak kontrol edilmelidir. Korozyon, yağ kaçağı veya eğilmiş mil gibi bulgular ekipman tekrar sahaya çıkmadan giderilmelidir.

Telekom kablo çekiminde doğru ekipman, kabloyu yalnızca taşımak için değil, üretici limitleri içinde korumak için kullanılır. Her yeni güzergâhta tambur boyutu, duct çapı, dönüş yarıçapı ve tahmini çekme kuvveti yeniden değerlendirilmelidir. Bu saha disiplini, arıza sonrası müdahale yerine kontrollü kurulumla ilerlemeyi sağlar.