Bir kablo makarasının üzerinde yazan toplam ağırlık, sehpa kapasitesini belirlemek için tek başına yeterli değildir. “Makara sehpası kaç ton taşır?” sorusunun doğru cevabı; sehpanın güvenli çalışma yüküne (WLL), iki sehpa arasındaki yük dağılımına, aks kapasitesine, zemin koşullarına ve makaranın döndürülme biçimine bağlıdır. Sahada kullanılan cable drum stand sistemleri için tonaj, yalnızca kaldırma anındaki statik yük olarak değil, kablo çekimi sırasında oluşan etkiler de dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Makara sehpası kaç ton taşır?

Makara sehpasının taşıma kapasitesi, üreticinin teknik dokümanında genellikle ton cinsinden belirtilen güvenli çalışma yüküdür. Örneğin 10 tonluk bir cable drum stand seti, doğru kurulum koşullarında toplam 10 ton makara yükü için tasarlanmış olabilir. Bu ifade, her bir sehpanın ayrı ayrı 10 ton taşıdığı anlamına gelmez. Kapasite tanımının set bazında mı, tek ünite bazında mı verildiği mutlaka teyit edilmelidir.

İki ayaklı standart bir makara sehpasında yük teorik olarak iki tarafa eşit dağılır. Ancak gerçek şantiye koşullarında makaranın ağırlık merkezi tam ortada olmayabilir; aks eğilebilir, zemin oturabilir veya kaldırma yüksekliği iki tarafta farklı kalabilir. Bu nedenle her sehpanın tam olarak toplam yükün yüzde 50’sini taşıdığı varsayımı güvenli bir tasarım yaklaşımı değildir.

Mühendislik açısından doğru seçim, toplam makara ağırlığını ve en olumsuz çalışma koşulunu esas alan WLL değerine göre yapılır. Kullanıcı, katalogda belirtilen nominal kapasite ile izin verilen çalışma kapasitesini birbirinden ayırmalıdır. Nominal olarak yüksek görünen bir konstrüksiyon, uygun aks, pim, yataklama ve hidrolik kaldırma bileşenleri olmadan aynı yükü güvenle taşıyamaz.

Tonaj hesabında yalnızca makara ağırlığına bakılmaz

Kapasite hesabının başlangıç verisi dolu kablo makarasının brüt ağırlığıdır. Ahşap, çelik veya kompozit makara gövdesinin ağırlığı ile kablonun net ağırlığı birlikte değerlendirilir. Özellikle yüksek gerilim, orta gerilim ve büyük kesitli yer altı enerji kablolarında makara ağırlığı kısa sürede birkaç tona ulaşabilir.

Ancak seçimi etkileyen ikinci konu makara geometrisidir. Aynı tonajdaki iki makaradan büyük flanş çapına sahip olan model, sehpa ve aks üzerinde farklı moment oluşturur. Makara çapı büyüdükçe aksın eğilme etkisi, sehpanın kaldırma stroku ve devrilmeye karşı stabilitesi daha kritik hale gelir. Bu nedenle makara çapı, tambur genişliği ve merkez deliği çapı teknik değerlendirmeye dahil edilmelidir.

Üçüncü unsur, kablonun çekim sırasında makara üzerinden kontrollü açılmasıdır. Kablo çekme makinesi veya hidrolik cable pulling winch ile yapılan uygulamalarda çekme kuvveti, tambur dönüşüne direnç ve ani hız değişimleri oluşturabilir. Freni olmayan veya yetersiz frenlenmiş bir makara, çekme geriliminin değiştiği anlarda kontrolsüz dönebilir. Bu durum sadece ekipman ömrünü değil, saha güvenliğini ve kablonun minimum bükülme yarıçapını da etkiler.

Statik yük ile çalışma yükü arasındaki fark

Statik yük, makaranın sehpa üzerinde hareketsiz dururken oluşturduğu kuvvettir. Çalışma yükü ise kaldırma, indirme, döndürme ve kablo çözme sürecindeki etkileri içerir. Hidrolik makara kaldırma sistemlerinde silindirlerin senkron hareket etmemesi veya bir tarafın zemine gömülmesi, yükün tek tarafa yaklaşmasına neden olabilir.

Bu nedenle ekipman seçimi yalnızca “makara 8 ton, sehpa 8 ton” eşleşmesiyle yapılmamalıdır. Uygulama koşullarını karşılayan emniyet payı, üreticinin belirlediği çalışma sınırları içinde kalmalıdır. Tonaj sınırında çalışacak sistemlerde, makara yükü ve çekim planı proje başlamadan önce teknik ekip tarafından doğrulanmalıdır.

Güvenli kapasiteyi belirleyen ana bileşenler

Bir cable drum stand sisteminin tonajı, yalnızca çelik şase kesitiyle tanımlanamaz. Yük yolu, makara aksından sehpa başlığına, kaldırma mekanizmasına, ana gövdeye ve zemine kadar kesintisiz olarak incelenmelidir. En zayıf bileşen, sistemin izin verilen kapasitesini belirler.

Aşağıdaki parçalar özellikle kontrol edilmelidir:

• Makara aksı (spindle bar): Aks çapı, malzeme kalitesi, serbest açıklığı ve eğilme dayanımı makara tonajıyla uyumlu olmalıdır.
• Yataklama ve başlık grubu: Aksın oturduğu yataklar, kilitleme pimleri ve yan plakalar eksenel kaçıklıkta dahi emniyetli çalışmalıdır.
• Hidrolik kaldırma ünitesi: Silindir kapasitesi, pompa yapısı, hortumlar, bağlantılar ve mekanik emniyet kilitleri toplam yük için seçilmelidir.
• Şase ve kaynaklı yapı: Sehpa gövdesi, çapraz bağlantılar ve kaynak bölgeleri deformasyon ile yorulma açısından değerlendirilmelidir.
• Taban alanı: Zemine aktarılan basınç, ayak geometrisi ve taban plakalarının boyutu devrilme riskini doğrudan etkiler.

Aks kapasitesi sıklıkla göz ardı edilir. Sehpa gövdesi 10 tonluk tasarlanmış olsa bile, daha küçük çaplı veya uzun açıklıkta kullanılan bir aks aynı yükte eğilebilir. Bu nedenle sehpa, aks ve makara adaptörleri bir set olarak değerlendirilmelidir. Farklı üreticilere ait parçaların rastgele birleştirilmesi, kapasite bilgisini geçersiz hale getirebilir.

Zemin şartları tonaj değerini değiştirebilir

Sert ve düzgün beton zeminde güvenli çalışan bir makara sehpası, sıkıştırılmamış dolgu zeminde aynı davranışı göstermeyebilir. Ayaklardan birinin zemine batması, makara eksenini bozar ve yük dağılımını değiştirir. Özellikle açık arazi, güneş enerji santrali, rüzgar enerji projesi ve hendek hattı uygulamalarında bu risk daha yüksektir.

Yumuşak zeminde yeterli taşıma alanı sağlayacak çelik plakalar veya mühendislik hesabına uygun altlıklar kullanılmalıdır. Altlık, sadece sehpanın altına gelişigüzel yerleştirilen bir malzeme değildir. Her iki tarafın aynı kotta olması, kaymayı önlemesi ve yük altında kırılmaması gerekir.

Eğimli zeminde makara sehpası kurmak ek risk yaratır. Makaranın ekseni yatay tutulmalı, tekerlekli veya hareket edebilecek ekipmanlar mekanik olarak emniyete alınmalıdır. Kablo çözülürken makaranın eksenel hareketi, aksın sehpa başlığından çıkmasına veya tamburun flanşa sürtmesine yol açabilir.

Doğru tonaj seçimi için gerekli teknik bilgiler

Satın alma veya saha ekipleri, yalnızca “kaç tonluk sehpa gerekli” sorusuyla teklif talep ettiğinde doğru ürün konfigürasyonu her zaman belirlenemez. Teknik değerlendirme için makara ağırlığına ek olarak flanş çapı, tambur genişliği, merkez delik çapı, kaldırma yüksekliği ve kablo çekim yöntemi paylaşılmalıdır.

Kablo çekimi kontrollü bir çekme makinesiyle mi yapılacak, yoksa makara serbest çözülerek mi kullanılacak? Hat üzerindeki çekme gerilimi nedir? Sahada fren ihtiyacı var mı? Bu sorular; sabit mekanik sehpa, hidrolik cable drum stand veya frenli makara taşıma römorku seçimini değiştirir.

Büyük ve ağır makaralarda hidrolik kaldırma, manuel kaldırmaya göre daha kontrollü bir yöntem sağlar. Buna karşılık hidrolik sistemin bakım durumu, yağ seviyesi, hortumların fiziksel durumu ve emniyet valfleri düzenli olarak kontrol edilmelidir. Hidrolik kaldırma, kapasite dışı kullanımın telafisi değildir; sistem, belirtilen WLL sınırları içinde çalıştırılmalıdır.

Sahada kapasiteyi koruyan kullanım kuralları

Kullanımdan önce makara ağırlığı ve sehpa etiket bilgisi karşılaştırılmalıdır. Kapasite plakası okunamayan, kaynaklarında çatlak görülen, eğilmiş aksa sahip veya kilitleme pimi eksik ekipman kullanılmamalıdır. Kaldırma öncesinde makaranın aks üzerinde merkezlendiği ve iki sehpanın aynı hizada bulunduğu kontrol edilmelidir.

Makara yerden gereğinden fazla kaldırılmamalıdır. Kablo çözümü için yeterli serbest dönüş sağlayan minimum kaldırma yüksekliği, sistemin stabilitesini artırır. Kaldırma tamamlandığında varsa mekanik emniyet kilitleri devreye alınmalı; yük yalnızca hidrolik basınç üzerinde bırakılmamalıdır.

Kablo çekimi sırasında personel, dönen makaranın flanş bölgesinden ve kablonun gerilim hattından uzak durmalıdır. Fren ayarı, makaranın ataletini kontrol edecek ancak kabloya gereksiz ilave çekme kuvveti bindirmeyecek şekilde yapılmalıdır. Operatör ile çekim ekibi arasında sürekli iletişim bulunmalıdır.

RMK Makine tarafından üretilen cable drum stand ve hidrolik makara kaldırma sistemlerinde doğru tonaj seçimi, makara verileri ile saha çalışma koşullarının birlikte değerlendirilmesine dayanır. Teknik kapasite, katalogdaki tek bir rakamdan ibaret değildir; aks, kaldırma sistemi, zemin ve operasyon yöntemiyle doğrulanmalıdır. Güvenli ve verimli kablo döşeme için, ekipmanı sınırda çalıştırmak yerine proje makarasına ve çekim senaryosuna uygun kapasiteyi baştan belirlemek daha doğru bir saha yaklaşımıdır.