Bir enerji iletim veya yer altı altyapı projesinde hidrolik kablo açma, kablo makarasını yalnızca döndürmekten ibaret değildir. Ağır kablo tamburunun kontrollü biçimde çözülmesi, çekme kuvveti ile makara dönüş hızının dengelenmesi ve kablonun izin verilen bükülme yarıçapının korunması gerekir. Bu denge kurulmadığında kablo kılıfında sürtünme hasarı, makarada kontrolsüz hızlanma, çekme ekibinde duruşlar ve iş güvenliği riski oluşabilir.

Hidrolik sistemli cable drum trailer veya hydraulic cable drum stand, özellikle büyük çaplı enerji kablolarında manuel makara kontrolünün yetersiz kaldığı sahalar için kullanılır. Sistem, makaranın kaldırılmasını, dingene güvenli şekilde oturtulmasını ve açılma hızının frenleme ile yönetilmesini sağlar. Doğru ekipman seçimi; kablo kesiti, makara çapı, makara ağırlığı, güzergah geometrisi ve çekme makinesinin kapasitesi birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır.

Hidrolik kablo açma sistemi nasıl çalışır?

Hidrolik kablo açma ekipmanının temel görevi, kablo makarasını güvenli çalışma yüksekliğine kaldırmak ve kablo çekildikçe tamburun kontrollü dönüşünü sağlamaktır. Bu amaçla hidrolik silindirler, taşıyıcı şase, makara mili, yataklama elemanları ve mekanik veya hidrolik fren sistemi birlikte çalışır.

Makara, taşıma römorku veya makara sehpası üzerindeki kaldırma kolları ile yerden kaldırılır. Kaldırma işleminden önce makara göbeğinin dingene uygunluğu, mil çapı ve makaranın iki yan flanşının yapısal durumu kontrol edilmelidir. Yük, yalnızca dingene değil, taşıyıcı kolların ve şasenin izin verilen çalışma yüküne de uygun olmalıdır.

Kablo çekme başladığında tambur, kablonun çekilme yönünde serbest fakat denetimli döner. Fren sistemi bu aşamada kritik rol oynar. Fren torku çok düşükse makara çekme hızını aşar ve kablo zemine yığılabilir. Fren torku fazla olduğunda ise cable pulling winch üzerindeki çekme kuvveti yükselir. Bu durum, kablo üreticisinin izin verdiği maksimum çekme kuvvetinin aşılmasına neden olabilir.

Serbest dönüş ile kontrollü frenleme arasındaki fark

Düşük ağırlıklı, kısa mesafeli kablo işlerinde serbest dönüş bazı durumlarda yeterli görülebilir. Ancak orta ve yüksek gerilim kabloları, çelik tel zırhlı kablolar veya büyük tamburlar için bu yaklaşım sahada kontrol kaybı yaratabilir. Özellikle eğimli arazi, yön değişimi ve menhol geçişlerinde makara ataleti dikkate alınmalıdır.

Kontrollü frenleme, kablonun sürekli gerginlik altında kalmasını sağlar. Amaç kabloyu gereksiz gererek yük bindirmek değil, kablo hattında gevşek halka oluşumunu önlemektir. Fren ayarı, çekme işlemi başlamadan önce düşük hızda test edilmelidir. Nihai ayar; kablo çapı, tambur kütlesi, güzergah sürtünmesi ve çekme hızı görülerek yapılır.

Ekipman kapasitesi nasıl belirlenir?

Hidrolik makara kaldırma sisteminde tonaj seçimi yalnızca makaranın katalog ağırlığına göre yapılmamalıdır. Makaraya ait net ağırlık, kablo sarılı durumdaki toplam ağırlık, flanş çapı, göbek genişliği ve taşıma esnasındaki dinamik etkiler değerlendirilmelidir.

Örneğin büyük çaplı bir kablo tamburunda, kaldırma kapasitesi yeterli olsa bile makara mili küçük çaplı seçilirse eğilme riski artar. Benzer şekilde, römork şasesi yeterli taşıma kapasitesine sahip olsa dahi zayıf zemin üzerinde denge ayakları doğru kullanılmazsa yanal stabilite kaybedilebilir. Bu nedenle kapasite değerlendirmesi; silindir kapasitesi, mil taşıma kapasitesi, şase dayanımı ve lastik veya aks yükleri üzerinden yapılmalıdır.

Makara flanşı ile ekipman kolları arasında yeterli açıklık bulunmalıdır. Dar açıklık, dönüş sırasında flanş sürtünmesine veya kolların makaraya temas etmesine yol açabilir. Çok geniş yerleşim ise makaranın eksenel hareketini artırabilir. Kilitleme pimleri, emniyet zincirleri ve mil sabitleme elemanları çalışmaya başlamadan önce mekanik olarak kontrol edilmelidir.

Tambur çapı ve kablo bükülme yarıçapı

Kablo, tamburdan çıktıktan sonra ilk yön değişiminde doğrudan keskin bir köşeye yönlendirilmemelidir. Minimum bükülme yarıçapı, kablo üreticisinin teknik föyünde belirtilen değere göre korunmalıdır. Bu değer kablo yapısına göre değişir; iletken kesiti, izolasyon tipi, ekran yapısı ve zırh katmanı belirleyicidir.

Kablo güzergahında düz cable roller, corner cable roller, triple corner roller ve bell mouth roller gibi yardımcı ekipmanlar kullanılmalıdır. Bu ekipmanlar kablonun zemine, menhol kenarına veya sert dönüş noktalarına sürtmesini önler. Hidrolik kablo açma ünitesi doğru çalışsa bile güzergah makaraları yetersizse kablo dış kılıfı zarar görebilir.

Çekme makinesi ile makara sisteminin uyumu

Hidrolik kablo açma ekipmanı ile hydraulic cable pulling winch aynı operasyonun iki farklı kontrol noktasıdır. Çekme vinci kabloyu ileri taşırken, makara römorku kablonun kaynaktaki çözülmesini düzenler. Bu iki ekipman arasında telsiz veya belirlenmiş el işaretleriyle sürekli iletişim kurulmalıdır.

Çekme vinci operatörü, hat direncinde ani artış gördüğünde hızı düşürmeli veya işlemi durdurmalıdır. Makara tarafındaki operatör ise kablonun tamburdan düzgün katmanlarla çıktığını, flanş kenarına sıkışmadığını ve frenin aşırı ısınmadığını takip etmelidir. Kablo üzerinde ani çekme oluştuğunda sadece vinç ayarı değil, makara fren ayarı da gözden geçirilmelidir.

Çekme halatı, cable pulling sock, swivel ve kablo başı bağlantıları proje çekme planına uygun seçilmelidir. Swivel kullanımı, çekme halatından kaynaklanabilecek burulma kuvvetlerinin kabloya aktarılmasını azaltır. Ancak bu elemanların her birinin çalışma yük limiti, hedef kablonun öngörülen çekme yükü ile uyumlu olmalıdır. En düşük kapasiteli bağlantı elemanı, tüm çekme düzeninin güvenli çalışma sınırını belirler.

Saha öncesi kontrol adımları

Operasyon öncesi kısa ancak disiplinli bir kontrol, plansız duruşları önemli ölçüde azaltır. Aşağıdaki kontroller hem römorklu hem de sehpa tipi sistemlerde uygulanmalıdır:

• Makara toplam ağırlığı, flanş çapı ve göbek ölçüsü ekipmanın teknik kapasitesiyle karşılaştırılmalıdır.
• Hidrolik hortumlarda kaçak, ezilme, çatlak ve bağlantı gevşekliği bulunmamalıdır.
• Makara mili, kilitleme pimleri, yataklar ve kaldırma kolları deformasyon açısından incelenmelidir.
• Fren fonksiyonu, kablo bağlanmadan önce düşük hızda test edilmelidir.
• Römork park freni, denge ayakları ve zemin taşıma durumu kontrol edilmelidir.
• Kablo güzergahındaki roller yerleşimi, dönüş noktaları ve menhol girişleri çekme planına göre hazırlanmalıdır.

Bu kontrollerin amacı yalnızca ekipmanı korumak değildir. Kablo hasarının büyük bölümü, çekme başladıktan sonra fark edilen uygunsuz hizalama, yetersiz roller sayısı veya yanlış fren ayarı nedeniyle oluşur. İşlem sırasında yapılan düzeltmeler ise kablo hattında gereksiz gerilim değişimleri yaratır.

Sık karşılaşılan saha sorunları

Makaranın düzensiz dönmesi çoğu zaman yataklama probleminden değil, makara milinin eksene tam oturmamasından kaynaklanır. Flanşların farklı seviyede kalması veya ekipmanın eğimli zemine kurulması, kablonun tambur üzerinde yanlara doğru kaçmasına neden olabilir. Bu durumda çekme işlemi durdurulmalı, makara yeniden hizalanmalıdır.

Bir diğer sorun, kablonun tamburdan hızla boşalmasıdır. Bu genellikle fren basıncının yetersiz olması veya eğimli güzergahın kabloyu kendi ağırlığıyla çekmesinden kaynaklanır. Operatörün kabloyu elle tutarak hızı düşürmeye çalışması güvenli değildir. Çözüm, fren ayarını kademeli artırmak ve gerekiyorsa çekme hızını azaltmaktır.

Frenin aşırı sıkılması da yaygın bir hatadır. Vinç yükü yükseliyor, kablo roller üzerinde sert ilerliyor veya çekme halatında darbe yükleri oluşuyorsa makara tarafındaki direnç kontrol edilmelidir. Çekme kuvveti izleme özelliği bulunan vinçlerde kayıt alınması, güzergahın kritik noktalarını sonraki işler için görünür hale getirir.

Proje tipine göre doğru kurulum

Yer altı elektrik altyapısında makara ünitesi genellikle kanal başlangıcına yakın kurulur ve kablo, bell mouth roller üzerinden kanala yönlendirilir. Menhol aralarında ise kablonun giriş ve çıkış açılarının değişmesi nedeniyle roller yoğunluğu artırılmalıdır. Açık saha uygulamalarında römorkun düz ve sıkıştırılmış zemine konumlandırılması daha önemlidir.

GES ve RES projelerinde uzun metrajlı orta gerilim kabloları, açık arazi koşullarında çekilir. Bu sahalarda eğim, çamur, gevşek zemin ve rüzgar gibi etkiler makara kontrolünü değiştirebilir. Demiryolu elektrifikasyonu ve endüstriyel tesis projelerinde ise sınırlı çalışma alanı, ekipman yerleşimini belirler. Her projede aynı tonajın veya aynı fren ayarının kullanılacağını varsaymak doğru değildir.

RMK Makine tarafından üretilen hydraulic cable drum trailer ve makara kaldırma çözümlerinde değerlendirme, makara kapasitesi kadar saha çalışma senaryosuna göre yapılmalıdır. Özellikle ihracat projelerinde dingil ölçüsü, fren tipi, taşıma düzeni ve ekipman konfigürasyonu proje şartnamesiyle baştan eşleştirilmelidir.

Saha başlamadan önce makara ağırlığını, kablo üreticisinin çekme limitini ve güzergahın dönüş noktalarını aynı teknik plan üzerinde kontrol etmek, en pratik risk azaltma adımıdır. Doğru hidrolik kablo açma düzeni, kablonun yalnızca hareket etmesini değil, kontrollü ve izlenebilir biçimde döşenmesini sağlar.