Bir petrol veya doğal gaz sahasında kablo döşeme işi, yalnızca kablonun hendek ya da kablo tavası boyunca ilerletilmesi değildir. Petrol gaz sahası kablo ekipmanı, kablo bütünlüğünü korurken patlayıcı ortam sınıflandırmasına, saha lojistiğine, çekme gerilimine ve operasyon izinlerine uyum sağlamalıdır. Yanlış seçilmiş bir Cable Drum Trailer, yetersiz kapasiteli Hydraulic Cable Pulling Winch veya kontrolsüz yönlendirme makaraları; kablo hasarı, plansız duruş ve iş güvenliği riski oluşturabilir.

Bu nedenle ekipman seçimi, makara ağırlığına bakılarak yapılmamalıdır. Kablo tipi, güzergâh geometrisi, alan sınıflandırması, çekme mesafesi ve saha erişim koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Petrol gaz sahası kablo ekipmanında kritik koşullar

Petrol ve gaz tesislerinde kablolar; proses üniteleri, kuyu sahaları, kompresör istasyonları, tank çiftlikleri, pompa istasyonları, boru hattı vana istasyonları ve yardımcı tesisler arasında döşenir. Bu uygulamalarda güç kabloları yanında enstrümantasyon, kontrol, fiber optik, haberleşme, yangın algılama ve güvenlik sistemlerine ait kablolar da bulunur.

Bu kabloların bir bölümü Ex ekipmanlara veya güvenlik kritik devrelere hizmet verir. Ancak kablo döşeme ekipmanının kendisinin otomatik olarak ATEX sertifikalı olduğu varsayılmamalıdır. Ekipmanın kullanılacağı alanın Zone 0, Zone 1, Zone 2 ya da tozlu ortamlar için ilgili Zone sınıfında olup olmadığı proje HSE prosedürleriyle değerlendirilmelidir. Özellikle dizel motorlu çekme makineleri, kaynak işlemleri, açıkta çalışan elektrikli üniteler ve kıvılcım oluşturma ihtimali bulunan mekanik işlemler için çalışma izni şartları belirleyicidir.

Birçok sahada kablo çekme makinesi sınıflandırılmış alanın dışında konumlandırılır ve çekme halatı güvenli güzergâhtan yönlendirilir. Bu yaklaşım, ateşleme kaynağı riskini azaltabilir; fakat uzun çekişlerde halat kuvveti, haberleşme ve acil durdurma düzeni daha dikkatli planlanmalıdır. Uygun yöntem, saha alan sınıflandırmasına ve ana yüklenici prosedürüne bağlıdır.

Kablo makarası taşıma ve kaldırma kapasitesi

Kablo makarasının şantiyeye taşınması, döşeme kalitesini doğrudan etkileyen ilk aşamadır. Makara flanşlarının darbe alması, tamburun eksenden kaçması veya kablonun gevşeyerek katman düzenini kaybetmesi sonraki çekim aşamasında sorun yaratır. Bu nedenle Cable Drum Trailer kapasitesi, yalnızca makaranın toplam ağırlığına göre değil; makara çapı, genişliği, mil çapı ve saha yolu koşullarına göre belirlenmelidir.

Hidrolik Cable Drum Trailer sistemlerinde kaldırma silindirlerinin kapasitesi ile şasi stabilitesi birlikte incelenmelidir. Yük altında kaldırma yapılırken zeminin eğimi, lastik basıncı, destek ayaklarının durumu ve makaranın ağırlık merkezi önem taşır. Özellikle stabilize yol, çamurlu saha veya eğimli kuyu lokasyonlarında, taşıma kapasitesi yüksek olsa bile yanal stabilite yeterli değilse güvenli çalışma sağlanamaz.

Cable Drum Stand kullanımı ise makaranın sabit bir çekiş noktasında kontrollü dönmesini sağlar. Sehpa üzerindeki rulmanlar, mil çapı ve taşıma kapasitesi kablo tamburu ile uyumlu olmalıdır. Makaranın serbest ve kontrolsüz dönmesi, kablonun gevşemesine neden olabilir. Frenleme ihtiyacı, kablo kesiti, makara ataleti ve güzergâh eğimine göre belirlenmelidir.

Çekme kuvveti ve gerilim kontrolü

Kablo hasarlarının önemli bölümü, çekme kuvvetinin üretici limitini aşmasıyla oluşur. Dış kılıfta ezilme, iletkende uzama, ekran katmanında deformasyon veya fiber optik elemanlarda zayıflama her zaman çekim anında görünmez. Arıza, devreye alma veya işletme döneminde ortaya çıkabilir.

Bu nedenle Hydraulic Cable Pulling Winch kapasitesi belirlenirken sadece nominal çekme kuvveti değil, kontrollü çalışma aralığı da dikkate alınmalıdır. Hidrolik sistemin düşük hızda kararlı çalışması, operatörün kablo girişini izlemesine imkân verir. Aşırı hızlı çekim, özellikle çoklu dönüş içeren kanallarda ve ağır zırhlı kablolarda kontrol kaybı yaratabilir.

Çekim hesabında aşağıdaki etkiler bir arada değerlendirilir:

• Kablo birim ağırlığı ve toplam çekiş uzunluğu
• Kanal, boru, kablo tavası veya hendek içindeki sürtünme katsayısı
• Yatay ve düşey güzergâh değişimleri
• Köşe sayısı ve her köşedeki dönüş açısı
• Yağlama kullanımı ile ortam sıcaklığının etkisi
• Başlangıçta hareket ettirme kuvveti ile sürekli çekim kuvveti farkı

Çekme kuvveti kontrolü için dinamometre veya uygun gerilim izleme sistemi kullanılması, saha kararlarını ölçülebilir hale getirir. Yalnızca vinç operatörünün motor sesine veya halat gerginliğine bakarak yaptığı değerlendirme, ağır kablo projelerinde yeterli değildir. Önceden belirlenmiş alarm limiti ve acil durdurma prosedürü bulunmalıdır.

Yönlendirme makaraları kabloyu korur

Petrol ve gaz sahalarında kablo güzergâhları çoğu zaman düz değildir. Boru köprüleri, proses hatları, kablo kanalları, menholler ve ekipman temelleri kablonun yön değiştirmesine neden olur. Kabloyu doğrudan beton, çelik kenar veya kanal ağzı üzerinden geçirmek, dış kılıfta lokal gerilme oluşturur.

Straight Cable Roller, Corner Cable Roller, Triple Corner Roller ve Manhole Cable Roller gibi ekipmanlar kablonun kontrollü bir yarıçapla ilerlemesini sağlar. Makara çapı seçilirken kablo üreticisinin izin verdiği minimum bending radius değeri esas alınmalıdır. Bu değer, kablonun yapısına göre değişir. Büyük kesitli XLPE güç kabloları, kurşun kılıflı kablolar, ekranlı enstrümantasyon kabloları ve fiber optik kablolar aynı yarıçap sınırına sahip değildir.

Kanal girişlerinde Bell Mouth Roller kullanılması da önemlidir. Bu parça, kablonun keskin kanal kenarına temas etmesini önler ve çekim açısını daha kontrollü hale getirir. Uzun boru geçişlerinde Cable Feeding Roller düzeni, kablo ağırlığını geniş bir alana dağıtarak sürtünmeyi azaltır. Ekipmanın yüzeyinde çapak, sıkışma veya serbest dönmeyi engelleyen kir bulunmamalıdır.

Çekme aksesuarlarında uyumluluk

Kablo çekme başlığı ile halat arasındaki bağlantı, sistemdeki en kritik noktalardan biridir. Cable Pulling Sock, Cable Grip ve Swivel seçimi kablo çapına, dış kılıf yapısına ve beklenen çekme kuvvetine göre yapılmalıdır. Çok büyük bir grip kabloyu yeterince kavramaz; aşırı dar bir grip ise kılıfı sıkıştırabilir.

Swivel kullanımı, halatın burulma hareketinin kabloya aktarılmasını azaltır. Özellikle uzun güzergâhlarda ve çoklu yön değişiminde bu etki belirginleşir. Ancak swivel kapasitesi, çekme halatının ve bağlantı elemanlarının çalışma yük limitinden düşük olmamalıdır. Sistemdeki en düşük kapasiteli bileşen, güvenli çalışma limitini belirler.

Çekme aksesuarları her işlemden önce görsel olarak kontrol edilmelidir. Hasarlı tel örgü, açılmış mapalar, deformasyon gösteren pimler veya kilidi çalışmayan bağlantı elemanları kullanım dışı bırakılmalıdır. Saha ekipleri için bu kontrol kısa sürer; ancak yüksek gerilim kablosu veya kritik kontrol kablosu çekiminde ciddi kayıpları önleyebilir.

Ekipman seçiminde saha lojistiği ve bakım

EPC projelerinde ekipman kapasitesi kadar mobilizasyon süresi de önemlidir. Uzak kuyu sahalarına veya sınırlı erişimli tesislere gidecek ekipmanın çekici araç uyumluluğu, toplam genişliği, bakım erişimi ve yedek parça standardı değerlendirilmelidir. Ağır hizmet tipi bir ekipmanın sahada verimli çalışması, operatörün günlük kontrol noktalarını kolay uygulayabilmesine bağlıdır.

Hidrolik hortumlar, bağlantı rekorları, silindir yatakları, makara rulmanları ve çelik şasi kaynakları periyodik olarak incelenmelidir. Hidrolik kaçak yalnızca performans kaybı değildir; petrol ve gaz sahalarında çevresel olay ve iş güvenliği kaydı da oluşturabilir. Bu nedenle bakım planı, proje kalite planına ve saha çevre prosedürlerine dahil edilmelidir.

RMK Makine, ağır hizmet tipi kablo taşıma ve çekme ekipmanlarının seçiminde; makara tonajı, kablo çapı, çekme mesafesi, arazi koşulu ve saha çalışma prosedürlerini birlikte ele alan teknik değerlendirme yaklaşımını benimser. Standart bir ürün seçimi yerine gerçek çalışma yükünün ve kullanım senaryosunun tanımlanması, hem ekipman ömrünü hem de kablo montaj kalitesini iyileştirir.

Petrol ve gaz sahası kablo işlerinde doğru ekipman, en yüksek tonajlı makine anlamına gelmez. Güzergâha, kabloya, alan sınıfına ve operatörün güvenli kontrol kapasitesine uygun ekipman kombinasyonu seçildiğinde, çekim işlemi daha öngörülebilir ve denetlenebilir yürütülür. Proje öncesinde makara bilgileri, kablo datasheet’i, güzergâh planı ve izin gerekliliklerini aynı teknik dosyada toplamak, sahadaki belirsizlikleri azaltan en pratik adımdır.