Kablo kanalına indirilen güç kablosunun dış kılıfında oluşan her sürtünme, çekme kuvvetini ve hasar riskini artırır. Düz tip sac ayaklı kablo makarası, kablonun düz hat üzerindeki hareketini kontrollü hâle getirmek, kabloyu zeminle temas ettirmemek ve çekme güzergâhındaki direnci azaltmak için kullanılan temel cable roller ekipmanıdır. Ancak doğru ürün seçimi yalnızca makara çapına bakılarak yapılmaz. Kablo tipi, güzergâhın zemini, çekme gerilimi, makara aralığı ve ayak yapısının saha koşullarına uygunluğu birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle orta ve yüksek gerilim kablolarında dış kılıfın korunması, yalnızca kablonun estetik durumu açısından değil; izolasyon bütünlüğü, işletme güvenliği ve devreye alma sürekliliği açısından da belirleyicidir. Düz hatlarda kullanılan bir rollerın yetersiz rijitlikte olması veya serbest dönmemesi, çekme vincinin yükünü artırabilir. Bu nedenle ekipman seçimi, kablo çekme planının ayrı bir parçası olarak ele alınmalıdır.

Düz Tip Sac Ayaklı Kablo Makarası Ne İşe Yarar?

Düz tip cable roller, kablonun hendek içinde, kanal tabanında, kablo galerilerinde veya açık güzergâhta düz doğrultuda ilerlediği bölümlerde kullanılır. Ana görevi, kabloyu zeminden kaldırarak kontrollü bir yuvarlanma yüzeyi sağlamaktır. Bu sayede kablonun dış kılıfı taş, agrega, keskin kenar veya beton yüzeyle doğrudan temas etmez.

Sac ayaklı yapı, ekipmanın yük altında stabil kalmasını sağlayan taşıyıcı şasedir. Uygun tasarlanmış ayaklar, roller gövdesinin devrilmesini sınırlar ve kablonun merkez hattında ilerlemesine yardım eder. Kanal içi uygulamalarda ayak genişliği, kanal tabanındaki oturma yüzeyi ve ekipmanın toplam yüksekliği önemlidir. Çok dar bir kanalda gereğinden geniş ayak yapısı yerleşimi zorlaştırabilir; gevşek zeminde ise dar ayak yüzeyi ekipmanın zemine gömülmesine neden olabilir.

Düz tip roller, yön değiştiren kablo güzergâhları için tek başına yeterli değildir. Dönüş noktalarında köşe kablo makarası (corner cable roller), keskin girişlerde bell mouth roller ve menhol geçişlerinde menhol roller kullanılması gerekir. Her ekipmanın doğru noktada kullanılması, kablo üzerindeki lokal basıncı ve sürtünmeyi azaltır.

Taşıyıcı Şase ve Sac Ayak Tasarımı

Bir kablo makarasının sahadaki davranışı, büyük ölçüde şase rijitliğine bağlıdır. Sac ayaklar, kablo ağırlığı ve çekme sırasında oluşan dinamik kuvvetler altında eğilmemeli, burulmamalı ve makara eksenini kaçırmamalıdır. Eksen kaçıklığı, silindirin düzensiz dönmesine ve kablonun bir yana yürümesine yol açabilir.

Sac kalınlığı tek başına kalite ölçütü değildir. Büküm geometrisi, kaynak noktalarının konumu, yükün ayaklara aktarılma şekli ve çapraz desteklerin varlığı da değerlendirilmelidir. Düz yüzeyde çalışan hafif roller ile taşlı hendek tabanında veya şantiye trafiğine açık alanlarda kullanılacak rollerın şase ihtiyacı aynı değildir.

Galvanizli veya uygun yüzey korumasına sahip çelik konstrüksiyon, açık sahadaki ekipmanlar için avantaj sağlar. Yağmur, çamur, tuzlu ortam ve uzun süreli depolama, yüzey korozyonunu hızlandırabilir. Bununla birlikte kaplama, deformasyona karşı tek başına çözüm değildir. Darbe almış veya eğilmiş bir ayak, kaplama sağlam görünse dahi rollerın çalışma eksenini bozabilir.

Stabilite Neden Çekme Kuvvetini Etkiler?

Kablo çekme işleminde rollerın devrilmesi ya da yer değiştirmesi, kablonun yeniden zemine sürtmesine neden olur. Bu durum anlık çekme kuvvetini yükseltir ve ekiplerin çekme hızını düşürmesine yol açar. Özellikle uzun metrajlı enerji kablolarında güzergâh boyunca küçük direnç artışları toplamda önemli bir çekme yükü oluşturur.

Bu nedenle rollerlar yalnızca belirli aralıklarla bırakılmamalı; kablonun güzergâh profiline, kablo çapına ve ağırlığına göre yerleştirilmelidir. Düz ve düzgün zeminde daha geniş aralıklar uygulanabilse de, seviye farkı olan veya pürüzlü tabanlı güzergâhlarda destek noktalarının sıklaştırılması gerekebilir. Kesin aralık, kablo üreticisinin izin verdiği çekme gerilimi ve proje çekme hesabıyla belirlenmelidir.

Makara Gövdesi, Rulman ve Dönme Kalitesi

Roller gövdesi kabloyla doğrudan temas eden parçadır. Bu yüzeyin çapı, genişliği, malzemesi ve yüzey düzgünlüğü kablonun hareketine doğrudan etki eder. Kablo dış çapına göre küçük seçilen roller, kabloyu daha dar bir eğrilik yarıçapına zorlayabilir. Bu nedenle minimum bending radius şartı, sadece tamburdan çıkışta değil, güzergâh üzerindeki tüm temas noktalarında dikkate alınmalıdır.

Silindir yüzeyinde çapak, keskin kaynak sıçrantısı, ezik veya derin aşınma bulunmamalıdır. Özellikle PE, PVC veya benzeri polimer esaslı dış kılıflı kablolarda yüzey kusurları çizilme riskini artırır. Metal roller kullanılan uygulamalarda dönme yüzeyinin düzgünlüğü daha da kritik hâle gelir.

Rulman sistemi, kablonun çekme kuvveti üzerindeki görünmeyen fakat önemli bileşenlerden biridir. Rulmanlı tasarım, uygun bakım koşullarında daha düşük yuvarlanma direnci sağlayabilir. Ancak tozlu, çamurlu veya suya maruz kalan sahalarda rulmanın sızdırmazlığı ve bakım imkânı değerlendirilmelidir. Yataklama sistemi kirle sıkıştığında, roller dönse bile beklenen düşük sürtünme avantajı kaybolur.

Serbest dönüş kontrolü, sahaya çıkmadan önce yapılmalıdır. Roller elle çevrildiğinde takılma, ses, yalpalama veya eksenel boşluk görülüyorsa ürün kullanılmamalıdır. Bu kontrol kısa sürer; fakat çekim sırasında oluşabilecek kılıf hasarı ve iş duruşunu önlemeye yardımcı olur.

Kablo Tipine ve Güzergâha Göre Seçim

Düz tip sac ayaklı kablo makarası seçilirken kablonun yalnızca dış çapı değil, toplam ağırlığı ve mekanik karakteri de dikkate alınmalıdır. Ağır kesitli XLPE enerji kabloları, hafif telekom kablolarına göre daha yüksek noktasal yük oluşturur. Aynı rollerın iki farklı kablo grubunda kullanılabilmesi, her koşulda uygun olduğu anlamına gelmez.

Yer altı enerji altyapılarında hendek tabanı sıkıştırılmış kum, betonarme kanal veya doğal zemin olabilir. Kumlu ve düzgün tabanda rollerın oturması daha dengelidir. Taşlı veya düzensiz zeminde ise ayakların altında seviye farkı oluşabilir. Böyle durumlarda zemin tesviyesi yapılmalı, gerekirse taşıyıcı altlık kullanılmalı ve roller hizası çekim öncesinde kontrol edilmelidir.

Kablo güzergâhında ek muf noktaları, boru girişleri, menhol ağızları ve dönüşler bulunuyorsa düz rollerlar tek başına planlanmamalıdır. Her geçiş noktasında kablonun hareket yönü ve olası temas yüzeyleri incelenmelidir. Kablo çekme planındaki roller yerleşimi, vinç kapasitesi kadar önemlidir; çünkü doğru yerleşim, gerekli çekme kuvvetinin daha öngörülebilir kalmasına yardımcı olur.

Sahada Doğru Yerleşim ve Kullanım

Rollerlar, kablonun doğal hareket hattına paralel biçimde yerleştirilmelidir. Makara ekseninin kablo güzergâhına açılı kalması, kablonun silindir kenarına sürtmesine neden olabilir. Kablo roller üzerinde merkezde ilerlemeli; makara gövdesinin yan yüzlerine temas etmemelidir.

Çekim başlamadan önce güzergâh boyunca rollerların yük altında hareket edip etmediği kontrol edilmelidir. İlk birkaç metre çekimde ekip gözlemi önemlidir. Kablo bir noktada yan tarafa kaçıyor, roller dönmeden kablo üzerinden kayıyor veya ayak zeminde batıyorsa işlem durdurulmalı ve yerleşim düzeltilmelidir. Çekme devam ederken yapılan geçici müdahaleler, saha personeli için ek risk oluşturur.

Operasyon sırasında rollerların üzerinden araç geçirilmemelidir. Bu ekipmanlar kabloyu yönlendirmek için tasarlanır; şantiye araç yüklerini taşımak için değil. Ezilmiş silindir, eğilmiş şase veya hasarlı rulman, sonraki çekimlerde görünmeyen kılıf aşınmalarına sebep olabilir.

Bakım ve Kontrol Kriterleri

Kablo makaraları tekrar kullanılabilen saha ekipmanlarıdır; bu nedenle her çekim sonrasında temizlik ve kontrol uygulanmalıdır. Çamur, beton kalıntısı, taş ve kablo kılıfından taşınan kirler silindir yüzeyinden temizlenmelidir. Döner aksamın durumu kontrol edilmeli, varsa üreticinin tanımladığı yağlama uygulaması yapılmalıdır.

Kontrolde aşağıdaki dört unsur ayrı ayrı değerlendirilmelidir:

• Silindir yüzeyinde keskin kenar, derin çizik, çatlak veya şekil bozukluğu bulunmaması.
• Rulman ya da yataklamada zor dönme, ses, boşluk ve eksen kaçıklığı olmaması.
• Sac ayaklarda eğilme, çatlak kaynak, korozyon kaynaklı incelme veya gevşek bağlantı görülmemesi.
• Makaranın düz zeminde stabil durması ve kablo hattına uygun merkezleme sağlaması.

Hasarlı ekipmanın sahada telafi edilmesi yerine teknik olarak değerlendirilmesi daha güvenlidir. Özellikle taşıyıcı şase üzerindeki kaynak çatlakları, yüzeysel bir sorun gibi görünse de tekrarlı yük altında büyüyebilir.

Teknik Satın Alma Değerlendirmesi

Satın alma aşamasında yalnızca birim fiyat karşılaştırması yapmak, uzun vadeli operasyon maliyetini yansıtmaz. Aynı görünen iki düz roller arasında taşıma kapasitesi, silindir çapı, yataklama tipi, ayak genişliği, yüzey koruması ve yedek parça erişimi açısından önemli farklar bulunabilir. Teknik şartname, ekipmanın kullanılacağı kablo çapı aralığını ve beklenen saha koşullarını açık biçimde tanımlamalıdır.

EPC firmaları ve kablo döşeme yüklenicileri için parti içi ölçü tutarlılığı da önemlidir. Farklı yükseklikte rollerların aynı hatta kullanılması, kablo profilini bozabilir. Bu nedenle çoklu ekipman alımlarında üretim toleransları, şase ölçüleri ve roller serbest dönüş kalitesi kontrol edilmelidir.

RMK Makine tarafından üretilen cable roller çözümlerinde de seçim, proje tonajı ve kablo geometrisine göre yapılmalıdır. Standart ürün kullanımı birçok düz hat uygulamasında yeterli olabilir; ancak ağır kablo, özel kanal ölçüsü veya yoğun saha koşulları varsa teknik ölçülerin proje verileriyle eşleştirilmesi gerekir.

Düz tip sac ayaklı kablo makarasını doğru seçmek, kablo çekme ekibinin işini kolaylaştıran basit bir detay değildir; kablo kılıfının korunması, çekme kuvvetinin yönetilmesi ve iş programının korunması için doğrudan bir saha kontrolüdür. Çekim öncesinde kablo çapı, güzergâh, zemin ve roller yerleşimini birlikte doğrulamak, sonradan yapılacak müdahalelerden daha güvenli ve daha verimli bir yaklaşımdır.