Kablo çekim operasyonlarında Ankara düz tip makara ihtiyacı, yalnızca ürünün şehirde tedarik edilmesiyle ilgili değildir. Esas konu; enerji dağıtım hatları, OG/YG kablo güzergâhları, telekom kanalları ve endüstriyel altyapılarda kablonun zemine sürtmeden, kontrollü bir yarıçapta ve hasar görmeden ilerletilmesidir. Düz tip makara, doğrusal hatlarda kablonun taşıdığı mekanik yükü zeminden alır ve çekme kuvvetinin daha öngörülebilir yönetilmesine yardımcı olur.

Şantiyede yanlış makara seçimi genellikle ilk anda fark edilmez. Ancak dış kılıfta aşınma, kanal ağzında takılma, kabloda burulma veya çekme vincinde düzensiz yüklenme olarak kısa sürede ortaya çıkar. Bu nedenle satın alma kararı yalnızca gövde fiyatına göre değil; kablo tipi, çekme güzergâhı, yük kapasitesi ve saha koşulları birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Düz tip makara hangi uygulamalar için kullanılır?

Düz tip makara, uluslararası kullanımda straight cable roller veya cable laying roller olarak tanımlanır. Temel görevi, kablonun düz hat boyunca ilerlerken asfalt, beton, stabilize zemin ya da hendek kenarıyla doğrudan temasını engellemektir. Özellikle uzun metrajlı güç kablolarında bu ekipman, çekim hattındaki sürtünme direncini azaltan temel bileşenlerden biridir.

Bu makaralar; açık hendek içi kablo döşemelerinde, kablo kanalına iniş öncesi düz güzergâhlarda, enerji tesisi saha içi hatlarında ve kablo tamburundan çıkan hattın yönlendirilmesinde kullanılır. Köşe dönüşleri için düz tip makara tercih edilmemelidir. Dönüş noktalarında köşe makarası, üçlü köşe makarası veya uygun yarıçaplı roller set kullanılmalıdır. Düz hatta doğru çalışan bir makara, açısal yük altında yan flanşlara ve rulmanlara gereğinden fazla kuvvet aktarabilir.

Ankara gibi kış aylarında düşük sıcaklık, yaz aylarında ise kuru ve sıcak saha koşullarının görülebildiği bölgelerde zemin karakteri sık değişir. Şehir içi altyapı işlerinde beton ve asfalt yüzeyler yaygındır; çevre şantiye ve enerji yatırımlarında ise kırmataş, toprak veya çamurlu zeminle karşılaşılabilir. Bu farklılık, makara şasesinin stabilitesi ve silindir yüzeyinin dayanımı açısından doğrudan önem taşır.

Ankara düz tip makara seçiminde yük hesabı

Makara kapasitesi belirlenirken yalnızca kablonun metre başına ağırlığı esas alınmamalıdır. Hat üzerindeki makara sayısı, iki makara arasındaki açıklık, kablonun çekim açısı, zemin kot farkı ve çekme hızı birlikte hesaba katılmalıdır. Kablonun ağırlığı makaralar arasında dağılsa da her noktadaki yük eşit olmayabilir.

Örneğin ağır kesitli XLPE enerji kablosunda, tambur çıkışına yakın ilk makaralar daha yüksek dinamik yüke maruz kalabilir. Kablo henüz tam olarak hat üzerine yayılmadan önce, çekme yönü değiştikçe belirli makaralarda geçici yük artışları oluşur. Bu nedenle nominal kapasitenin sınırında çalışan ürün yerine, saha belirsizliklerini karşılayacak emniyet payı bulunan bir şase tasarımı tercih edilmelidir.

Makara aralığı da kritik bir parametredir. Açıklık gereğinden fazla bırakılırsa kablo iki makara arasında sarkar ve zemine temas etme riski artar. Açıklık çok azaltılırsa ekipman sayısı, kurulum süresi ve saha trafiği artar. Uygun mesafe; kablo çapı, ağırlığı, izin verilen sehim miktarı ve güzergâh yüzeyine göre belirlenir. Uygulamada ekipler, hat profilini incelemeden standart aralıkla ilerlemek yerine kritik noktalarda daha sık yerleşim yapmalıdır.

Silindir çapı ve kablo bükülme yarıçapı

Silindir çapı, düz tip makaranın en sık göz ardı edilen teknik unsurudur. Küçük çaplı silindir, özellikle büyük kesitli ve çok damarlı kablolarda dış kılıf üzerinde yüksek lokal basınç oluşturabilir. Ayrıca kablonun üretici tarafından belirtilen minimum bükülme yarıçapına yaklaşmasına neden olabilir.

Kablo bükülme yarıçapı, kablo enerjisiz haldeyken ve çekim esnasında farklı değerlere sahip olabilir. Çekim sırasında kabloda çekme kuvveti bulunduğu için izin verilen minimum yarıçap daha sınırlı olabilir. Bu değer, kablo üreticisinin teknik dokümanından doğrulanmalı; roller silindir çapı ve özellikle geçiş bölgelerindeki yönlendirme buna göre planlanmalıdır.

Silindir yüzeyinde keskin kenar, kaynak çapakları veya aşınmayla oluşmuş pürüz bulunmamalıdır. Kablo kılıfında gözle görünmeyen çizikler dahi, uzun vadede nem geçişi ve izolasyon problemleri açısından risk oluşturabilir. Galvanizli çelik, çelik veya uygun polimer kaplı silindir seçenekleri değerlendirilirken kablo dış kılıf malzemesi ve kullanım yoğunluğu birlikte ele alınmalıdır.

Şase, rulman ve zemin teması neden önemlidir?

Düz tip makaranın taşıyıcı şasesi, çekim sırasında oluşan düşey yüke karşı şekil değiştirmemelidir. İnce kesitli veya yetersiz çapraz destekli gövdelerde silindir ekseninde kaçıklık oluşabilir. Bu durum, kablonun makara üzerinde merkezden kaçmasına ve dönüş direncinin artmasına yol açar.

Rulman sistemi ise yalnızca silindirin dönmesini sağlamaz. Düşük dönme direnci, çekme ekipmanı üzerindeki yükün daha kontrollü kalmasına katkı verir. Tozlu, çamurlu veya nemli sahalarda açık rulmanların bakım ihtiyacı daha yüksektir. Sızdırmaz tip rulman veya korumalı yataklama çözümleri, yoğun kullanımdaki ekipmanlarda operasyon sürekliliği açısından avantaj sağlayabilir.

Şasenin zemine oturma alanı da değerlendirilmelidir. Dar tabanlı ürünler sert ve düz beton üzerinde yeterli çalışabilirken, gevşek zeminde devrilme ya da gömülme eğilimi gösterebilir. Stabilize zeminlerde geniş tabanlı tasarım, destek plakası kullanımı veya makara altına düzgün taşıyıcı yüzey hazırlanması gerekir. Makaranın kablo güzergâhına paralel yerleştirilmesi, silindirin eksen kaçıklığı olmadan dönmesi için gereklidir.

Çekim hattında doğru yerleşim ve saha kontrolü

Düz tip makaralar, kablo çekmeye başlamadan önce hattın tamamı boyunca kontrol edilmelidir. Bir makaranın dönmemesi veya silindirin sıkışması, çekme kuvvetinde ani yükselmeye neden olabilir. Bu yükselme, hidrolik cable pulling winch üzerindeki göstergelerde izlenebilir; fakat sorunun kaynağını bulmak için güzergâh boyunca saha gözetimi gerekir.

Çekim başlangıcında düşük hızla ilerlemek, kablonun her makaraya doğru oturduğunu görmek için faydalıdır. Özellikle kanal girişleri, kot değişimleri, ek muf noktaları ve geçici yol geçişleri ayrı kontrol noktaları olarak ele alınmalıdır. Kablo, makara flanşına sürtüyorsa sorun yalnızca o makarada olmayabilir; birkaç metre önceki hizalama hatası kabloyu yana itiyor olabilir.

Saha ekibi ile vinç operatörü arasında net haberleşme kurulmalıdır. Kablo çekiminde operatör, çekme kuvvetindeki değişimi görür; ancak makara devrilmesi, kablonun rulman dışına çıkması veya güzergâhta yabancı cisim bulunması çoğu zaman hat üzerindeki personel tarafından fark edilir. Durdurma komutu ve tekrar başlatma prosedürü iş başlamadan belirlenmelidir.

Bakım, sevkiyat ve kullanım ömrü

Düz tip makara, basit yapılı bir ekipman olsa da düzenli kontrol gerektirir. Her kullanım öncesinde silindirin serbest dönüşü, kaynak bölgeleri, pimler, bağlantılar ve şase deformasyonu incelenmelidir. Çamurlu saha sonrasında silindir çevresinde biriken malzeme temizlenmezse rulman yükü artar ve dönme direnci yükselir.

Sevkiyatta makaraların üst üste gelişigüzel istiflenmesi, silindir yüzeyinde darbe izleri oluşturabilir. Özellikle yoğun şantiye kullanımında ekipman envanteri takip edilmeli; dönmeyen, eğilmiş veya yüzeyi hasarlı makaralar çekim hattından ayrılmalıdır. Küçük bir bakım ihmalinin kablo kılıfı hasarı ya da çekim gecikmesi olarak geri dönmesi, ekipman maliyetinden daha yüksek bir operasyon kaybı yaratabilir.

RMK Makine tarafından üretilen cable laying roller sistemlerinde teknik değerlendirme; kablo çapı, hat geometrisi, çalışma zemini ve beklenen yük sınıfı üzerinden yapılmalıdır. Standart bir düz tip makara birçok düz hat için yeterli olabilir, ancak ağır kablo ve uzun güzergâh uygulamalarında şase yapısı ile silindir ölçülerinin proje verilerine göre seçilmesi daha doğru sonuç verir.

Doğru makara, kablo çekimini tek başına güvenli hale getirmez; uygun çekme kuvveti limiti, doğru tambur konumlandırması, güzergâh temizliği ve eğitimli saha ekibiyle birlikte çalışır. Satın alma öncesinde kablo teknik föyü, güzergâh planı ve tahmini çekme yükü paylaşılırsa, ekipman seçimi saha başlamadan teknik olarak doğrulanabilir.