Kablo güzergâhındaki 90 derece ve dar açılı dönüşler, çekme operasyonunun en kritik noktalarıdır. Bu üçlü köşe makarası incelemesi, tek bir yön değiştirme elemanının ötesinde, kablo dış kılıfını koruyan, yan yüzey basıncını dağıtan ve çekim kuvvetinin daha kontrollü aktarılmasına yardımcı olan sistemin teknik değerlendirmesini sunar. Özellikle orta gerilim, yüksek gerilim, telekom ve yer altı enerji altyapılarında doğru roller seçimi; kablo hasarı, çekim duruşu ve ilave işçilik risklerini doğrudan etkiler.

Üçlü köşe makarası, uluslararası kullanımda triple corner cable roller veya three roller corner roller olarak adlandırılır. Sistemin temel görevi, kablonun kanal, kablo hendeği veya tray geçişlerindeki yön değişiminde keskin yüzeyle temasını önlemektir. Üç bağımsız makara, kablonun dönüş hattında desteklenmesini sağlar ve çekim sırasında oluşan sürtünmeyi sabit bir noktada yoğunlaştırmak yerine daha geniş bir temas geometrisine yayar.

Üçlü köşe makarası hangi saha sorununu çözer?

Kablo çekiminde dönüş noktaları, doğrusal hatlara göre daha yüksek mekanik risk taşır. Kablo, çekme halatının etkisiyle iç köşeye doğru bastırılır. Bu kuvvet, özellikle büyük çaplı XLPE enerji kablolarında dış kılıf deformasyonu, ekran hasarı veya izin verilen minimum bükülme yarıçapının altına inme riski doğurabilir.

Tek makaralı bir köşe ekipmanı, hafif kablolar ve geniş dönüşler için yeterli olabilir. Ancak kablo çapı, kablo ağırlığı veya çekim gerilimi arttıkça, kablonun makara üzerindeki stabilitesi daha kritik hale gelir. Üçlü yapı; giriş, dönüş ve çıkış hattındaki desteği artırarak kablonun keskin bir kenara sürtmesini engeller. Bu nedenle ağır hizmet tipi yer altı kablo döşeme uygulamalarında daha kontrollü bir çözüm oluşturur.

Buradaki önemli nokta şudur: Köşe makarası çekme kuvvetini düşüren bir ekipman değildir. Doğru kurulduğunda sürtünme kaynaklı kayıpları azaltır ve kablonun güzergâhta daha öngörülebilir hareket etmesini sağlar. Toplam çekim yükü yine kablo ağırlığı, güzergâh uzunluğu, eğim, kanal doluluğu, çekme hızı ve kullanılan lubricant miktarı gibi parametrelere bağlıdır.

Üçlü köşe makarası incelemesinde ana bileşenler

Bir triple corner cable roller değerlendirilirken yalnızca gövde kalınlığına bakmak yeterli değildir. Makara çapı, aks yapısı, yataklama, yan çerçeve geometrisi ve zemine sabitleme imkânı birlikte değerlendirilmelidir.

Makara çapı, kablonun bükülme yarıçapını doğrudan etkiler. Üretici tarafından belirtilen minimum bending radius değerinin altına inilmemelidir. Bu değer kablo tipine göre değişir. Enerji kablolarında kurulum sırasındaki minimum yarıçap, işletme halindeki minimum yarıçaptan farklı olabilir. Bu nedenle seçim, yalnızca kablo dış çapına göre değil, kablo üreticisinin installation bending radius verisine göre yapılmalıdır.

Makaraların yüzeyi pürüzsüz olmalı, kablo kılıfını kesebilecek çapak, kaynak sıçrantısı veya keskin geçişler içermemelidir. Çelik makaralar yüksek mekanik dayanım sunar; ancak kablo ile temas eden yüzeyin geometrisi dikkatle işlenmelidir. Bazı uygulamalarda polimer kaplı veya nylon roller seçenekleri, hassas dış kılıflı kablolarda temas davranışı açısından tercih edilebilir. Malzeme tercihi; ortam sıcaklığı, darbe riski, kablo tipi ve saha koşullarına göre yapılmalıdır.

Aks ve yataklama sistemi, serbest dönüşün sürekliliği açısından belirleyicidir. Toz, çamur ve su bulunan açık kazı sahalarında, zayıf yataklama makarayı kilitleyebilir. Kilitlenen bir makara kabloyu yuvarlamak yerine sürükler; sonuçta sürtünme yükselir ve dış kılıf aşınabilir. Bu nedenle periyodik temizlik, dönüş kontrolü ve aks bağlantılarının gözden geçirilmesi operasyon öncesi yapılmalıdır.

Gövde konstrüksiyonu da çekim yönündeki yanal kuvvetlere dayanmalıdır. Galvanizli çelik şase, açık saha ve nemli zemin koşullarında korozyon direnci açısından yaygın bir çözümdür. Ancak galvaniz kaplama, yanlış taşıma veya ağır darbeler nedeniyle oluşan konstrüksiyon deformasyonunun yerine geçmez. Eğilmiş bir şase, makaraların paralelliğini bozar ve kablonun kontrollü ilerlemesini zorlaştırır.

Yük kapasitesi nasıl yorumlanmalıdır?

Katalogdaki kapasite değeri, seçim için başlangıç verisidir; tek başına yeterli değildir. Köşe noktasında oluşan reaksiyon kuvveti, çekme hattının yön değiştirme açısıyla ilişkilidir. Aynı çekim geriliminde, daha dar dönüş açısı ekipman üzerindeki yanal yükü artırabilir. Bu nedenle kapasite değerlendirmesi yapılırken sadece kablo drum ağırlığı değil, hesaplanan maksimum pulling tension ve güzergâh geometrisi dikkate alınmalıdır.

Birden fazla kablonun aynı hatta çekildiği uygulamalarda durum daha da farklılaşır. Kabloların birbirine temas etmesi, makaraya düzensiz oturması veya farklı hızlarda hareket etmesi ek risk yaratır. Bu tür projelerde daha geniş makara yüzeyi, uygun kablo ayırma düzeni ve çekim planının saha ekibiyle önceden doğrulanması gerekir.

Saha kurulumu ve doğru yerleşim

Üçlü köşe makarası düz, taşıma kapasitesi yeterli ve mümkün olduğunca stabil bir zemine kurulmalıdır. Gevşek dolgu, çamurlu hendek tabanı veya eğimli yüzey, ekipmanın çekim sırasında yer değiştirmesine neden olabilir. Yer değiştiren bir roller, kablonun makara kanalından çıkmasına veya yan çerçeveye temas etmesine yol açabilir.

Makara, dönüşün teorik merkezine rastgele bırakılmamalıdır. Kablo giriş ve çıkış doğrultuları göz önüne alınarak, kablonun her üç makarada dengeli ilerleyeceği konum belirlenmelidir. Giriş hattında yeterli sayıda straight cable roller kullanılmaması da köşe makarasının işini zorlaştırır. Kablo son düz makaradan sonra boşlukta sarkıyor veya sürükleniyorsa, köşe ünitesindeki yük dağılımı bozulur.

Kablo çekimine başlamadan önce düşük hızda kısa bir deneme hareketi yapılması faydalıdır. Bu aşamada kablonun makara üzerinde merkezde kaldığı, makaraların serbest döndüğü ve şasenin hareket etmediği gözlemlenir. Yüksek çekim hızına doğrudan geçmek, başlangıçtaki hizalama hatalarını büyütebilir.

Kablo pulling winch operatörü ile dönüş noktasındaki saha personeli arasında kesintisiz iletişim kurulmalıdır. Kablonun makara dışına çıkması, ani sürtünme sesi, makaranın dönmemesi veya şase hareketi görüldüğünde çekim durdurulmalıdır. Devam eden çekim, dış kılıfta gözle fark edilmeyen ancak devreye alma sonrasında sorun yaratabilecek hasarlara neden olabilir.

Hangi projede hangi yapı tercih edilir?

Üçlü köşe makarası, her dönüşte zorunlu olarak kullanılacak tek çözüm değildir. Küçük çaplı, hafif kabloların geniş açılı ve kısa mesafeli çekimlerinde tekli veya daha kompakt corner roller sistemleri operasyonel olarak yeterli olabilir. Buna karşılık büyük kesitli enerji kabloları, uzun güzergâhlar, yüksek çekme kuvveti ve sık yön değişimi bulunan projelerde üçlü yapı daha güvenli bir yönlendirme sağlar.

Menhol girişleri için menhole cable roller, kanal ağızları için bell mouth roller ve doğrusal hatlar için straight cable roller birlikte planlanmalıdır. Köşe makarasının doğru çalışması, kablo güzergâhındaki diğer destek ekipmanlarının doğru aralıklarla yerleştirilmesine bağlıdır. Tek bir güçlü ekipman, hat boyunca yetersiz roller yerleşiminin oluşturduğu sürtünmeyi telafi edemez.

Satın alma aşamasında kablo dış çapı, kablo tipi, tahmini çekme kuvveti, dönüş açısı, saha zemini ve istenen korozyon koruma seviyesi üreticiye iletilmelidir. RMK Makine gibi kablo döşeme ekipmanı üreticilerinde bu veriler, uygun roller çapı ve şase konfigürasyonunun değerlendirilmesi için temel teknik girdidir.

Operasyon öncesi kontrol noktaları

Çekim ekibi, operasyon başlamadan önce makaraların serbest dönüp dönmediğini, akslarda boşluk veya sıkışma bulunup bulunmadığını ve şase üzerinde çatlak ya da deformasyon olmadığını kontrol etmelidir. Makara kanallarında önceki çekimlerden kalan taş, tel parçası veya sertleşmiş lubricant kalıntıları temizlenmelidir.

Ayrıca kablonun makaraya giriş yüksekliği kontrol edilmelidir. Kablo, üstten düşerek makaraya giriyorsa darbe yükü oluşur. Destek makaralarının seviyesi ayarlanmalı ve kablo hattı mümkün olduğunca sürekli bir taşıma düzleminde tutulmalıdır. Çekim bittikten sonra dış kılıf görsel olarak incelenmeli, şüpheli temas noktaları kayıt altına alınmalıdır.

Doğru seçilmiş ve doğru konumlandırılmış bir üçlü köşe makarası, kablo çekimindeki en pahalı risklerden biri olan kılıf hasarını önlemeye yardımcı olur. Teknik karar, ekipmanın görünüşünden çok kablo verileri, çekim hesabı ve gerçek güzergâh koşulları üzerinden verilmelidir.