Bir enerji iletim veya dağıtım hattında kablo makarasının sahaya indirilmesi, çoğu zaman yalnızca bir lojistik adım gibi görülür. Ancak enerji projeleri için kablo makarası ekipmanının yanlış seçilmesi; kablo dış kılıfında hasara, kontrolsüz dönmeye, çekim hattında gerilim dalgalanmasına ve iş duruşlarına neden olabilir. Özellikle yüksek kesitli MV ve HV kablolarında makara ağırlığı, tambur genişliği ve çekim kuvveti birlikte değerlendirilmelidir.

Kablo döşeme operasyonunda makara; kabloyu depolayan pasif bir eleman değildir. Doğru Cable Drum Trailer, Cable Drum Stand ve roller sistemiyle birlikte çalıştığında, kablonun izin verilen minimum bükülme yarıçapını koruyan ve çekim kuvvetinin kontrol altında tutulmasına katkı sağlayan aktif bir saha sistemidir. Bu nedenle ekipman seçimi yalnızca makara tonajına göre yapılmamalıdır.

Enerji projeleri için kablo makarası neden kritiktir?

Enerji altyapısı projelerinde kablo makaraları farklı çap, göbek ölçüsü, tambur genişliği ve toplam ağırlıkta sahaya gelir. Aynı projede düşük gerilim yardımcı kabloları ile orta gerilim besleme kablolarının taşıma gereksinimleri birbirinden belirgin biçimde ayrılabilir. Makara taşıma ekipmanının kapasitesi, sadece boş makara ağırlığına değil, kablo sarılı durumdaki maksimum brüt ağırlığa göre belirlenmelidir.

Örneğin 8 tonluk bir makara için teorik olarak yeterli görünen bir taşıma sistemi, dinamik yükler hesaba katılmadığında uygun olmayabilir. Bozuk şantiye yollarında, rampa geçişlerinde ve ani frenlemede oluşan yük transferi; şasi, dingil, kaldırma kolu ve spindle üzerinde ilave zorlanma yaratır. Bu nedenle güvenli çalışma yükü (SWL), ekipmanın etiket kapasitesi ve kullanım koşulları birlikte kontrol edilmelidir.

Kablonun makaradan çözülme yönü de kritik bir ayrıntıdır. Kablo çekme makinesinin (Cable Pulling Winch) oluşturduğu çekim kuvveti ile makaranın dönüş direnci dengeli olmalıdır. Dönüş direncinin fazla olması çekim kuvvetini yükseltir. Direncin çok düşük olması ise makaranın boşalmasına, kablonun gevşek halka yapmasına veya kontrollü beslemenin kaybedilmesine yol açabilir.

Kapasite hesabında yalnızca tonaj yeterli değildir

Satın alma aşamasında ilk soru genellikle “Kaç ton kaldırıyor?” olur. Bu gerekli bir başlangıçtır, ancak yeterli değildir. Kablo makarası taşıma römorku veya hidrolik makara sehpası değerlendirilirken makaranın flanş çapı, tambur genişliği, göbek çapı ve ağırlık merkezi de dikkate alınmalıdır.

Geniş tamburlu makaralarda yük, taşıma kollarına daha farklı yayılır. Göbek çapı spindle ile uyumsuzsa güvenli merkezleme sağlanamaz. Ayrıca büyük flanş çapı, taşıma sırasında yerden yeterli açıklık gerektirir. Yetersiz açıklık, şantiye girişlerinde veya eğimli arazide flanşın zemine temas etmesine neden olabilir.

Ekipman kapasitesinde emniyet payı bırakmak gerekir. Ancak gereğinden çok büyük bir sistem seçmek de her zaman doğru yaklaşım değildir. Daha yüksek kapasiteli römorkların ağırlığı, dönüş yarıçapı ve çekici araç gereksinimi artabilir. Dar şehir içi kazılarda veya sınırlı erişimli güneş enerjisi santrali sahalarında, makara ölçüsüne uygun kompakt bir çözüm daha verimli çalışabilir.

Hidrolik kaldırma sisteminin rolü

Ağır kablo makaralarının manuel yöntemlerle kaldırılması, kontrol edilebilir bir saha uygulaması değildir. Hidrolik kaldırma sistemleri, makaranın iki taraftan dengeli biçimde kaldırılmasını ve spindle ekseninde hizalanmasını sağlar. Kaldırma sırasında iki kolun senkron hareketi önemlidir; asimetrik kaldırma, makaranın eğilmesine ve merkezleme işleminin zorlaşmasına neden olur.

Hidrolik silindirlerdeki çalışma basıncı, hortum bağlantılarının korunması, emniyet valfleri ve mekanik kilitleme düzenekleri periyodik olarak kontrol edilmelidir. Hidrolik sistem kaldırma işini yapar; taşıma ve çalışma güvenliği ise şasi stabilitesi, kilit mekanizmaları ve doğru zemin hazırlığıyla sağlanır. Yalnızca hidrolik güce güvenerek makara altında çalışılmamalıdır.

Kablo besleme hattı makara seçimini tamamlar

Makara taşıma ekipmanı tek başına kablo koruma çözümü değildir. Makaradan çıkan kablonun güzergah boyunca desteklenmesi gerekir. Düz Cable Roller’lar, kablonun zemine sürtünmesini azaltırken; köşe kablo makaraları (Corner Roller) yön değişimlerinde dış kılıfı korur. Keskin dönüşlerde üçlü köşe makarası, kablonun tek noktada aşırı eğilmesini önlemeye yardımcı olur.

Menhol geçişlerinde menhol kablo makaraları ve Bell Mouth Roller kullanımı, kablonun beton kenarlara veya kanal girişlerine temasını sınırlar. Bu ekipmanlar doğru aralıklarla yerleştirilmezse, en iyi makara taşıma sistemi dahi kablo hasarı riskini ortadan kaldıramaz. Roller aralığı; kablo çapı, kanal geometrisi, zemin sürtünmesi ve güzergah eğimine göre belirlenmelidir.

Kablo çekme sırasında kablo çorabı (Cable Pulling Sock), swivel ve çekme halatı uyumu da kontrol edilmelidir. Swivel, çekme halatındaki torsiyonun kabloya aktarılmasını azaltır. Kablo çorabının seçimi ise kablo dış çapına, çekim yüküne ve üreticinin önerdiği kavrama boyuna dayanmalıdır. Uygun olmayan çorap çapı, yetersiz tutuş veya kılıf deformasyonu oluşturabilir.

Frenleme ve kontrollü çözülme

Eğimli sahalarda veya uzun kablo çekimlerinde frenli makara sistemleri belirgin bir operasyonel avantaj sağlar. Frenleme, makaranın serbestçe hızlanmasını engeller ve kablo besleme hızının çekme makinesiyle daha uyumlu kalmasına yardımcı olur. Fakat fren ayarı kablo tipine ve çekim koşullarına göre yapılmalıdır.

Aşırı fren torku, çekme makinesinin yükünü artırır ve izin verilen maksimum çekim kuvvetinin aşılmasına neden olabilir. Özellikle XLPE izoleli enerji kablolarında, çekim kuvveti ve yan duvar basıncı kablo üreticisinin limitleri içinde tutulmalıdır. Çok düşük frenleme ise kabloda gevşeklik ve düzensiz sarım çözülmesi oluşturabilir.

Operatör ile çekme ekibi arasındaki haberleşme bu aşamada doğrudan güvenlik unsurudur. Makara yanında görevli personel; dönme hızı, flanş davranışı, kablo çıkış açısı ve olası sıkışmaları sürekli izlemelidir. Çekme işlemi, yalnızca vinç operatörünün görüşüne bırakılmamalıdır.

Şantiye zemini ve taşıma güvenliği

Cable Drum Trailer seçilirken yol koşulları dikkate alınmalıdır. Asfalt veya sıkıştırılmış stabilize zemin ile yumuşak dolgu, çamurlu arazi ve eğimli servis yolu aynı taşıma davranışını oluşturmaz. Düşük taşıma kapasiteli zeminde lastik basıncı, dingil yükü ve toplam araç ağırlığı planlanmadan yapılan sevkiyat, batma veya devrilme riski yaratır.

Römork park edildiğinde zemin mümkün olduğunca düz olmalıdır. Gerekli durumlarda uygun kapasitede takozlama yapılmalı, çekici bağlantısı ve park freni kontrol edilmelidir. Makara kaldırıldıktan sonra stabilite tekrar değerlendirilmelidir; çünkü yükün yerden yükselmesiyle sistemin ağırlık merkezi değişir.

Taşıma öncesinde flanşlarda çatlak, göbekte deformasyon, kablo sargısında gevşeme ve bağlama elemanlarında hasar kontrol edilmelidir. Ahşap, çelik veya kompozit makaraların davranışı farklıdır. Özellikle uzun süre açık sahada beklemiş ahşap makaralarda flanş bütünlüğü gözle ve uygun yöntemle incelenmelidir.

Ekipman seçiminde teknik kontrol listesi

Proje ekibi, teklif veya saha mobilizasyonu öncesinde birkaç temel veriyi netleştirmelidir: maksimum makara ağırlığı, flanş çapı, tambur genişliği, göbek çapı, kablo tipi, çekim güzergahı ve saha erişim koşulları. Buna çekici araç kapasitesi, gerekli frenleme seviyesi ve roller yerleşim planı da eklenmelidir.

RMK Makine, Kabloekipman.com global markası kapsamında üretilen makara taşıma ve kablo döşeme ekipmanlarında bu saha verilerini esas alır. Özellikle ihracat projelerinde, farklı makara standartları ve yerel saha koşulları için spindle ölçüsü, kaldırma kapasitesi ve römork konfigürasyonu proje başında doğrulanmalıdır.

Doğru ekipman, kablo çekim süresini tek başına belirlemez; fakat plansız duruşları, kablo hasarı riskini ve manuel müdahale ihtiyacını azaltır. Proje için makara teknik föyü, kablo üreticisinin çekim limitleri ve güzergah planı birlikte incelendiğinde, güvenli ve verimli bir makara taşıma düzeni daha en başta kurulabilir.