Yer altı kablo güzergâhında menhol giriş ve çıkışlarındaki sürtünme, çekme kuvvetini doğrudan artırır. Bu nedenle menhol kablo makarası nasıl kullanılır sorusu yalnızca ekipmanın menhol ağzına yerleştirilmesiyle açıklanamaz. Doğru uygulama; kablo çapı, çekme yönü, kanal ekseni, dönüş açısı ve makaranın taşıma kapasitesinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Menhol kablo makarası, uluslararası saha terminolojisinde manhole cable roller olarak adlandırılır. Kablonun menhol kenarı, kanal ağzı veya beton yüzeyle temas ederek dış kılıfının aşınmasını önlemek için kullanılır. Aynı zamanda kablo çekme hattındaki yön değişimini daha kontrollü hâle getirir. Özellikle orta gerilim, yüksek gerilim, telekom ve endüstriyel altyapı projelerinde bu ekipmanın konumu, kablo hasarı ve çekim verimliliği üzerinde belirleyicidir.

Menhol kablo makarası ne işe yarar?

Menhol içindeki veya menhol ağzındaki keskin beton kenarlar, kablo dış kılıfı için kritik temas noktalarıdır. Kablo, çekme vinci tarafından hareket ettirilirken yalnızca kendi ağırlığını değil; kanal içi sürtünme, dönüş dirençleri ve güzergâhtaki eğimden kaynaklanan yükleri de taşır. Kablo menhol ağzına doğrudan sürtündüğünde HDPE, PVC veya PE dış kılıfta ezilme, çizilme ya da lokal deformasyon oluşabilir.

Menhol kablo makarası, kablonun temas ettiği yüzeyi serbest dönen merdanelerle değiştirir. Böylece kayma sürtünmesi yerine yuvarlanma hareketi sağlanır. Bunun sonucu olarak çekme kuvveti düşer, kablo hareketi daha kararlı olur ve ekip, güzergâhtaki anormal dirençleri daha erken fark edebilir.

Ancak makaranın kabloyu tek başına taşıyacağı varsayılmamalıdır. Ağır kablo kesitlerinde, uzun çekimlerde veya keskin yön değişimlerinde menhol makarası; düz kablo makaraları, köşe makaraları, bell mouth roller ve uygun çekme başlığıyla birlikte bir sistem olarak çalışmalıdır.

Menhol kablo makarası nasıl kullanılır?

Uygulama öncesinde ilk iş, menholün giriş ve çıkış kanal eksenlerini belirlemektir. Makara, kablonun doğal çekme hattına mümkün olduğunca paralel yerleştirilmelidir. Kablo makara üzerinde çapraz ilerlerse merdane yan yüzeylerine baskı yapar. Bu durum hem kablonun kılavuzdan çıkmasına hem de makara gövdesinde dengesiz yüke neden olabilir.

Makara yerleştirildikten sonra tabanının sağlam ve düz bir yüzeye oturduğu kontrol edilmelidir. Menhol ağzında eğimli, kırık veya gevşek bir beton yüzey varsa ekipman hareket edebilir. Gerektiğinde taşıma kapasitesi yeterli bir sabitleme noktası, zincir veya uygun mekanik bağlantı ile makaranın konumu korunmalıdır. Sabitleme düzeni, kablo çekme yönündeki yatay kuvveti karşılayacak şekilde seçilmelidir.

Kablo çekimine başlamadan önce kablo, makaranın çalışma yüzeyine ortalanır. Kabloyu merdaneye yandan sürükleyerek oturtmak doğru değildir. Özellikle büyük çaplı enerji kablolarında bu uygulama dış kılıfta lokal sıkışma oluşturabilir. Kablo, mümkünse çekme halatının kontrollü gerilimi altında ve ekip gözetiminde makaraya yönlendirilmelidir.

İlk birkaç metre düşük hızda çekilmelidir. Bu aşamada merdanelerin serbest döndüğü, kablonun merkezde kaldığı ve makaranın zeminde kaymadığı gözlemlenir. Operasyon normal görünse bile çekme hızı bir anda yükseltilmemelidir. Kablo çekme makinesinin hızı, güzergâhtaki en hassas noktaya göre ayarlanmalıdır; menhol geçişi bu noktaların başında gelir.

Giriş ve çıkış tarafında doğru konumlandırma

Bir menhol içinde kablo çoğu zaman tek bir doğrultuda ilerlemez. Kanal girişinden çıkan kablo, menhol içinde yön değiştirerek başka bir kanala girer. Dönüş açısı küçükse tek bir menhol kablo makarası yeterli olabilir. Dönüş açısı büyüdükçe kablonun yan baskısı artar ve tek makaralı düzen yetersiz kalabilir.

Bu durumda köşe kablo makaraları veya üçlü köşe kablo makaraları kullanılmalıdır. Ana prensip, kabloyu hiçbir noktada beton kenara, menhol kapağı çerçevesine veya kanal borusu ağzına temas ettirmemektir. Kanal borusu girişlerinde bell mouth roller kullanılması, kablonun boru ağzındaki sürtünmesini azaltır ve çekim hattını daha yumuşak hâle getirir.

Giriş ve çıkış tarafındaki makaralar arasında kablonun havada sarkması da değerlendirilmelidir. Ağır kablolarda sarkma, menhol içindeki makara üzerinde ilave dikey yük oluşturur. Gerekirse ara destek makaraları kullanılarak kablo ağırlığı daha geniş bir alana dağıtılmalıdır.

Çekme kuvveti ve kablo bükülme yarıçapı

Menhol makarasının doğru kullanımı, izin verilen çekme kuvvetinden bağımsız düşünülemez. Her kablo üreticisi, iletken yapısına ve kablo tipine göre maksimum çekme kuvveti tanımlar. Çekme vinci üzerindeki dinamometre veya yük sınırlama sistemi aktif olmalı; değerler operatör tarafından sürekli izlenmelidir.

Makara seçimi yapılırken merdane çapı da kablonun minimum bükülme yarıçapıyla uyumlu olmalıdır. Küçük çaplı bir merdane, kabloyu görünürde sorunsuz taşısa bile dönüş bölgesinde kabul edilemeyen bir eğilme yaratabilir. Bu risk, özellikle XLPE izoleli orta ve yüksek gerilim kablolarında daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Çekme kuvvetindeki ani yükselme, çoğu zaman yalnızca vinç kapasitesiyle ilgili değildir. Kablo bir menhol kenarına sürtüyor, makara dönmüyor, kanal ağzında sıkışma oluşuyor veya kablo çekme çorabı ile swivel hizası bozuluyor olabilir. Böyle bir durumda çekim durdurulmalı, kuvvet sınırını aşarak devam edilmemelidir.

Kullanımdan önce yapılacak saha kontrolleri

Menhol kablo makarası, her çekimden önce mekanik olarak kontrol edilmelidir. Ağır hizmet ekipmanlarında yüzeyde küçük görünen bir deformasyon, yük altında hizalama sorununa dönüşebilir. Aşağıdaki kontroller, özellikle tekrarlı saha kullanımlarında gereklidir:

• Merdanelerin serbest ve takılmadan dönmesi,
• Merdane yüzeylerinde kablo kılıfını kesebilecek çapak, çatlak veya keskin kenar bulunmaması,
• Şase, kaynak bölgeleri ve bağlantı kulaklarında eğilme ya da çatlak olmaması,
• Pim, aks ve sabitleme elemanlarının eksiksiz takılması,
• Ekipmanın öngörülen kablo çapı ve operasyon yükü için yeterli kapasitede olması.

Rulmanlı merdane sistemlerinde kir, çamur ve beton tozu dönüş direncini yükseltebilir. Temizlik ve periyodik yağlama, ekipmanın kullanım ömrü kadar çekim kalitesi için de gereklidir. Yağlama yapılacaksa kabloya veya makara çalışma yüzeyine bulaşmayacak şekilde uygulanmalıdır; bazı kablo dış kılıflarında uygunsuz kimyasal temas istenmeyen sonuçlar doğurabilir.

Saha güvenliği ve ekip koordinasyonu

Kablo çekimi sırasında menhol çevresi, sıkışma ve ani hareket riski taşıyan bir çalışma alanıdır. Operatör, vinç ekibi ve menhol başındaki saha personeli aynı komut düzeniyle çalışmalıdır. Özellikle görüş hattının sınırlı olduğu uzun güzergâhlarda telsiz iletişimi ve önceden belirlenmiş durdurma komutu kullanılmalıdır.

Personelin, hareket hâlindeki kablo ile makara arasına el veya ayak sokmaması gerekir. Kabloyun yönünü elle düzeltmeye çalışmak yerine çekim durdurulmalı ve hizalama enerjisiz durumda yapılmalıdır. Menhol içine giriş gerekiyorsa kapalı alan prosedürleri, havalandırma, gaz ölçümü ve erişim güvenliği proje kurallarına göre ayrıca uygulanmalıdır.

Yağmur, çamur veya gevşek zemin koşulları da göz ardı edilmemelidir. Bu koşullarda makaranın tabanında kayma riski artar. Kablo çekimine başlamadan önce zemin stabilitesi yeniden kontrol edilmeli, ihtiyaç varsa yük dağıtıcı plaka veya uygun sabitleme yöntemi kullanılmalıdır.

Makara seçiminde yalnızca kablo çapına bakmayın

Menhol kablo makarası seçiminde kablo çapı temel veridir, fakat tek kriter değildir. Kablo ağırlığı, maksimum çekme kuvveti, menhol geometrisi, dönüş açısı, kanal çapı ve günlük çekim miktarı birlikte değerlendirilmelidir. Kısa ve doğrusal bir geçiş için uygun olan ekipman, ağır enerji kablosunun keskin dönüş yaptığı bir menholde yeterli performans vermeyebilir.

Çelik şase, uygun merdane malzemesi, yeterli aks çapı ve saha koşullarına uygun taşıma düzeni; uzun süreli kullanımda belirleyici unsurlardır. RMK Makine tarafından üretilen menhol cable roller düzenleri de bu saha değişkenleri dikkate alınarak, kablo güzergâhındaki temas ve yönlendirme ihtiyacına göre değerlendirilmelidir.

Sağlıklı bir kablo çekimi, vinç kapasitesinden önce doğru güzergâh hazırlığıyla başlar. Menhol noktasında kablonun nereden girip hangi yarıçapla yön değiştireceğini çekimden önce sahada görmek, sonradan oluşabilecek kılıf hasarını ve plansız duruşları önlemenin en pratik yoludur.